Faiz karşılama oranı: borç ne zaman tehlikeye dönüşür?

Borç tek başına kötü değildir. Kötü olan, borcun faizini kazanamamaktır. Faiz karşılama oranı (interest coverage ratio) tam olarak bunu ölçer: şirketin faaliyetten kazandığı para, ödemesi gereken faizin kaç katı?

İki hesaplama

Faiz karşılama (FAVÖK)         = FAVÖK / Faiz gideri
Faiz karşılama (faaliyet kârı) = Esas faaliyet kârı / Faiz gideri

İlki daha cömerttir, çünkü amortisman eklenmiş kârı kullanır. İkincisi daha katıdır ve sermaye yoğun şirketlerde daha dürüst sonuç verir: amortisman gerçek bir yıpranmadır ve o makineler bir gün yenilenecektir.

Payda da önemlidir. “Finansman giderleri” satırı faizin yanında kur farkı giderini, kredi komisyonlarını ve kiralama faizini içerir. Kur farkı yazısında anlattığımız gibi kur farkı dönemden döneme işaret değiştirir; mümkünse dipnottan yalnız faiz giderini alın. Dipnot yoksa en azından net finansman giderini (gelir düşülmüş) kullanın, çünkü nakit zengin şirketin faiz geliri de vardır.

Eşikler sektöre göre değişir

Bu bantlar istikrarlı nakit akışı olan iş için gevşek, döngüsel iş için sıkıdır. Çimento üreticisinin iyi yılında 6 olan oranı kötü yılında 1’e iner; aynı 6 oranı bir perakende zincirinde çok daha kalıcıdır. Oranı sektörün kötü yılına göre düşünün.

Yüksek TL faizinde oran nasıl çöker?

Oranın paydası faiz oranıyla doğru orantılı büyür. Aynı borç, aynı FAVÖK:

Şirket hiçbir şey yapmadı; faiz ortamı değişti ve rahat borç kırılgan borca dönüştü. 2023 sonrasında TL faizinin hızla yükseldiği dönemde pek çok BIST şirketinde tam olarak bu oldu. Kârın enflasyonla nominal büyümesi bu etkiyi kısmen dengeler; ama faiz, enflasyondan daha hızlı yükselirse denge bozulur.

Değişken faiz ve vade

Oran bugünün faiz giderini kullanır. Borcun ne kadarı değişken faizli, ne kadarı bir yıl içinde vadesi dolup yeniden fiyatlanacak? Sabit faizli uzun vadeli borç, faiz artışından korunur. Kısa vadeli ve değişken faizli borç ise bir sonraki çeyrekte yeni faizle karşınıza çıkar.

Dipnotlardaki borçlanma tablosu vade dağılımını ve faiz türünü verir. Bir yıl içinde dönen borç toplam borcun yarısından fazlaysa, bugünkü faiz karşılama oranı iyimser bir fotoğraftır.

Net borç/FAVÖK ile birlikte okumak

İki oran aynı sorunun iki yüzüdür. Net borç/FAVÖK borcun büyüklüğünü (“kaç yıllık kârla kapanır”), faiz karşılama borcun maliyetini (“faizi ödenebiliyor mu”) ölçer.

• Net borç/FAVÖK yüksek, faiz karşılama rahat: ucuz ve uzun vadeli borç. Faiz artışında risk.
• Net borç/FAVÖK düşük, faiz karşılama dar: az ama pahalı borç, çoğu zaman kısa vadeli ve yüksek faizli. Yeniden yapılandırma genelde kolaydır.
• İkisi de kötü: bilanço stresi; temettü ve yatırım ilk kesilecek kalemlerdir.

Nerede anlamsız?

Bankalarda ve finansal kiralama şirketlerinde faiz, gider değil ana iş maliyetidir; oran hesaplanmaz. Holdinglerde konsolide oran bağlı ortaklıkların karışımıdır; solo bilançodaki holding borcuna ayrıca bakılmalıdır. Konsolide ile solo ayrımını sıradaki yazıda açıyoruz.

Kontrol listesi

1. Paydada yalnız faiz giderini (ya da net finansman giderini) kullanın, kur farkını ayıklayın.
2. Oranı sektörün kötü yılına göre değerlendirin.
3. Borcun değişken faizli ve bir yıl içinde dönen kısmını dipnottan okuyun.
4. Net borç/FAVÖK ile yan yana koyun.
5. Faiz oranı 10 puan artarsa oranın nereye düşeceğini kendiniz hesaplayın.

Finemar’da Finansal Sağlık sekmesi borç ve kaldıraç oranlarını, Finansallar sekmesi finansman giderini gösterir; ikisini yan yana açmak yeterlidir.

Sıradaki

Sıradaki yazıda “net kâr” dediğimiz sayının kaç tane olduğuna bakıyoruz: konsolide, solo ve ana ortaklık payı; hangisi sizin?

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.