İki farklı soru
Ters çevrilmiş iki soru var ve cevapları tamamen farklı.
Soru A: Yükseliş olduğunda, formasyonun önceden oluşmuş olma ihtimali ne?
Soru B: Formasyon oluştuğunda, yükseliş olma ihtimali ne?
İddia A sorusunun cevabını veriyor. Sizi ilgilendiren ise B.
Ve ikisi arasında devasa fark olabilir.
Neden fark var
Basit bir örnekle görelim.
Diyelim formasyon çok sık oluşuyor: her 100 günün 40’ında. Büyük yükseliş ise nadir: her 100 günün 5’inde.
Yükselişlerin yüzde 80’inde formasyon önceden oluşmuş olabilir. Yani 5 yükselişin 4’ünde.
Ama formasyon 40 kez oluştu ve sadece 4’ünde yükseliş geldi. Yani formasyon gördüğünüzde yükseliş ihtimali yüzde 10.
Eksik olan soru
Her zaman aynı bilgi eksik: sinyal, olay gerçekleşmeden kaç kez verildi?
Bu sayıya yanlış alarm deniyor ve iddialarda neredeyse hiç geçmiyor.
Bir sinyalin değerini anlamak için dört sayıya birden ihtiyacınız var:
Sinyal geldi ve olay oldu. Sinyal geldi ama olay olmadı. Sinyal gelmedi ama olay oldu. Sinyal gelmedi ve olay olmadı.
Bunlardan sadece birini gösteren her iddia eksiktir.
Taban oranını unutmak
İkinci hata, olayın ne kadar nadir olduğunu hesaba katmamak.
Nadir bir olayı tahmin etmeye çalışıyorsanız, çok isabetli bir göstergeniz olsa bile yanlış alarmlar doğru alarmları sayıca ezebiliyor.
Bu, tıp testlerinde çok bilinen bir sorun. Nadir bir hastalık için yüzde 99 isabetli bir test, pozitif çıktığında bile hasta olma ihtimalinizi düşük bırakabiliyor.
Borsada karşılığı: “borsa çöküşünü öngören gösterge”. Çöküş nadir olduğu için, gösterge çok sayıda yanlış alarm verecektir. Her yanlış alarmda nakde geçen biri, hem işlem maliyeti öder hem de yükselişleri kaçırır.
Bizim rejim filtresi denememizin başarısız olmasının sebeplerinden biri buydu. Filtre bazı düşüşlerden korudu ama yanlış alarm sayısı yüksekti ve toparlanmaların ilk kısmını kaçırttı.
Nasıl kontrol edilir
Bir sinyal iddiası duyduğunuzda sorun:
Bu sinyal ne sıklıkla veriliyor?
Sinyal verdiğinde olay ne sıklıkla gerçekleşti?
Sinyal vermediğinde olay hiç gerçekleşmedi mi?
Üçüncü soru özellikle önemli. Eğer olay sinyal olmadan da sık gerçekleşiyorsa, sinyalin katkısı yok demektir.
Doğru ölçü
Bir sinyalin gerçek değerini ölçmenin doğru yolu, karşılaştırmalı bakmak.
Sinyal varken olayın olma ihtimali, sinyal yokken olma ihtimalinden ne kadar yüksek?
Fark yoksa sinyalin değeri yok, isabet oranı ne kadar yüksek görünürse görünsün.
Bu, bizim bütün testlerimizin mantığı. Bir özelliğin tahmin gücünü ölçerken, o özelliği olmayan durumla karşılaştırıyoruz. Tek başına “bu grup ortalama şu kadar kazandı” demek yeterli değil, diğer gruplarla karşılaştırmak gerekiyor.
Gündelik hayatta
Bu yanılgı sadece göstergelerde değil, her yerde.
“Başarılı yatırımcıların çoğu sabah erken kalkıyor” cümlesi, erken kalkanların çoğunun başarılı olduğu anlamına gelmiyor.
“Büyük şirketlerin hepsi bir zamanlar küçüktü” cümlesi, küçük şirketlerin büyüyeceği anlamına gelmiyor.
Yön her zaman kontrol edilmeli. A verildiğinde B mi, yoksa B verildiğinde A mı?
Sıradaki
Bir sonraki yazıda ortalamaya dönüşü ele alıyoruz. Aşırı iyi ve aşırı kötü sonuçların neden normale döndüğünü ve bunun yetenek değerlendirmesini nasıl bozduğunu göreceğiz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.