Sorun
Bir şirketin çeyreklik cirosu, geçen çeyreğe göre düştü. Kötü haber mi?
Belki değil. Eğer o şirket mevsimsel bir işse, düşüş normal olabilir. Perakendede son çeyrek her zaman en güçlüsüdür; ilk çeyreğin ondan düşük olması bir sorun değil, mevsimin doğası.
Bu yüzden çeyrekleri bir önceki çeyrekle değil, geçen yılın aynı çeyreğiyle karşılaştırmak gerekiyor. Yıllık karşılaştırma, mevsimselliği otomatik olarak eler.
Ayrıştırma
Ekonomik veri sağlayıcıları genelde iki versiyon yayınlıyor: ham ve mevsimsellikten arındırılmış.
Ayrıştırma, bir seriyi üç parçaya böler: trend (uzun dönem yön), mevsimsel bileşen (düzenli tekrarlayan örüntü) ve düzensiz bileşen (kalan gürültü).
Mevsimsellikten arındırılmış seri, mevsimsel bileşeni çıkarılmış hali. Böylece gerçek eğilimi, mevsimsel gürültü olmadan görebiliyorsunuz.
Hangisine bakılır
Bir veri açıklamasını yorumlarken hangi versiyona baktığınız önemli.
Kısa dönemli değişimi anlamak için mevsimsellikten arındırılmış seriye bakın. “Bu ay geçen aya göre ne oldu” sorusu, ancak mevsimsellik arındırıldıysa anlamlı.
Ham seride aylık karşılaştırma yaparsanız, mevsimsel örüntüyü gerçek bir değişim sanabilirsiniz.
Bir haber “sanayi üretimi aya göre düştü” diyorsa, bunun mevsimsellikten arındırılmış olup olmadığını kontrol edin. Değilse, düşüş mevsimsel olabilir.
Fazla arındırma tuzağı
Mevsimsel arındırma da bir işlem ve kendi tuzaklarını taşıyor.
Arındırma yöntemleri, gerçek bir değişimi mevsimsel örüntü sanıp silebiliyor. Ya da tam tersi, mevsimsel bir örüntüyü gerçek değişim sanıp bırakabiliyor.
Ve arındırılmış seriler, yeni veri geldikçe geçmişe dönük olarak revize edilebiliyor. Yani bugün gördüğünüz arındırılmış değer, birkaç ay sonra değişmiş olabilir. Bu, gerçek zamanlı karar için bir sınırlama.
Borsada mevsimsellik
Getirilerde de mevsimsel iddialar var: ocak etkisi, “mayısta sat”, Ramadan etkisi.
Bunların çoğu takvimsel anomaliler ve zamanla zayıfladılar. Ramadan etkisi bir dönem güçlüydü, sonra dağıldı.
Takvimsel anomalilerin özellikle kırılgan olmasının sebebi, uygulanmalarının çok kolay olması. Kolay bir kural, arbitrajla hızla kapanıyor.
Yani getirilerde mevsimsel bir örüntü iddiası gördüğünüzde, çoklu test (kaç takvim bölmesi denendi?) ve yayın sonrası zayıflama ihtimallerini düşünün.
Nasıl okumalı
Bir ekonomik veri açıklamasında, ham mı yoksa mevsimsellikten arındırılmış seriye mi bakıldığını kontrol edin.
Aylık karşılaştırma için arındırılmış, yıllık karşılaştırma için ham seri uygun.
Çeyreklik şirket verisini, bir önceki çeyrekle değil, geçen yılın aynı çeyreğiyle karşılaştırın.
Ve getirilerdeki mevsimsel örüntü iddialarına, takvimsel anomalilerin kırılganlığını hatırlayarak yaklaşın.
Sıradaki
Sıradaki yazıda ortalamaya dönüş hızını ele alıyoruz. Bir serinin dengesine ne kadar hızlı döndüğü ve bunun strateji açısından anlamı.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.