Yüksek volatilite
BIST, dünyanın en oynak piyasalarından biri. Günlük hareketler, gelişmiş piyasalara kıyasla çok daha büyük olabilir. Bir endeksin bir günde yüzde birkaç oynaması sıradan; bireysel hisselerde çok daha sert hareketler görülür.
Bu yüksek volatilite, her şeyi etkiler. Stop-loss seviyeleri daha geniş olmalı, çünkü dar stoplar gürültüde biçilir. Pozisyon boyutu daha dikkatli belirlenmeli, çünkü hareketler büyük. Ve psikolojik dayanıklılık daha kritik, çünkü portföyünüz daha sık ve daha sert sallanır. BIST’te, gelişmiş piyasa alışkanlıklarını olduğu gibi uygulamak, sizi hazırlıksız yakalar.
Enflasyon her şeyi çarpıtır
BIST’in en belirgin özelliği, yüksek ve kalıcı enflasyon ortamında işlemesi. Bu, muhasebe rakamlarından getiri ölçümüne kadar her şeyi etkiler. Nominal kâr büyümesi, reel bir büyümeyi yansıtmayabilir. Yüzde 50 nominal getiri, enflasyon yüzde 60 ise aslında bir kayıptır.
Bu yüzden BIST’te her sayıyı reel gözle okumak gerekir. “Ne kadar kazandım” değil, “enflasyonu geçebildim mi” asıl soru. Bu, ayrı bir yazıda ele alacağımız kadar önemli bir konu ama BIST’in her köşesine sinmiş bir gerçek.
Kur bağlantısı
BIST, kur hareketlerine gelişmiş piyasalardan çok daha duyarlı. TL’nin değeri, hem doğrudan hisse fiyatlarını hem de şirketlerin karlılığını etkiler. İhracatçı şirketler kur yükselince kazanır, ithalatçı ya da döviz borçlusu şirketler kaybeder. Yabancı yatırımcı akışı da kura bağlı: TL zayıflarken yabancılar çıkabilir, bu da satış baskısı yaratır.
Bu yüzden BIST’te bir hisseye bakarken, o şirketin kur karşısındaki konumunu anlamak gerekir. Aynı ekonomik olay, farklı şirketleri zıt yönde etkileyebilir. Kur, BIST’in gizli bir ana değişkeni.
Sektör yoğunlaşması
BIST endeksleri, birkaç büyük sektöre (bankalar, holdingler, sanayi devleri) yoğunlaşmış durumda. Bu, bir BIST endeksi almanın sandığınız kadar geniş bir dağılım sağlamayabileceği anlamına gelir. Endeks, birkaç ağır sektörün hakimiyetinde olabilir.
Bu yoğunlaşma, hem endeks yatırımcısı hem tek tek hisse seçen yatırımcı için önemli. Portföyünüzün, farkında olmadan BIST’in ağır sektörlerine yığılmamasına dikkat etmek gerekir. Coğrafi dağılım (yurt dışı piyasalara açılmak), bu yapısal yoğunlaşmayı dengelemenin bir yolu.
Politika ve haber duyarlılığı
BIST, ekonomi politikalarına, faiz kararlarına ve siyasi gelişmelere gelişmiş piyasalardan daha keskin tepki verir. Bir politika değişikliği, bir faiz kararı, piyasayı hızla ve sertçe hareket ettirebilir. Bu, hem risk hem fırsat: ani hareketler hazırlıksız yakalayabilir ama aşırı tepkiler de fırsat yaratabilir.
Bu duyarlılık, BIST’te haberleri takip etmenin önemini artırır ama aynı zamanda haber gürültüsüne aşırı tepki vermenin tehlikesini de. Denge, önemli yapısal gelişmeleri izlerken, günlük haber gürültüsüne kapılmamak.
Prensipler aynı, ayarlar farklı
Bütün bu farklar, temel prensipleri geçersiz kılmaz. Dağılma, risk yönetimi, uzun vadeli düşünme, BIST’te de geçerli. Ama bu prensiplerin ayarları değişir: daha geniş risk marjları, reel bazlı düşünme, kur farkındalığı, sektör yoğunlaşmasına dikkat. BIST’te başarılı olmak, evrensel prensipleri yerel gerçeklere uyarlamaktır. Sonraki yazılarda bu yerel gerçekleri tek tek ele alacağız.
Sıradaki
Sıradaki yazıda enflasyon ve reel getiri konusunu ele alıyoruz. Türkiye’de yatırımın en temel gerçeğini: nominal kazancın değil, alım gücünün önemini.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.