Nasıl hesaplanıyor
Üç yol var.
Tarihsel yöntem. Geçmiş getirileri sıralayıp, en kötü yüzde 5’lik dilimin sınırına bakmak. Basit ve varsayım gerektirmiyor. Ama sadece yaşanmış olayları içeriyor.
Parametrik yöntem. Getirilerin normal dağıldığını varsayıp formülle hesaplamak. Hızlı ama getiri dağılımı yazımızda gördüğümüz kalın kuyruk sorununu taşıyor.
Simülasyon. Binlerce senaryo üretip dağılıma bakmak. Esnek ama girdiler kadar iyi.
Kör nokta
VaR şunu söylüyor: yüzde 95 ihtimalle kaybınız şu tutarı geçmez.
Söylemediği şey: geçerse ne kadar geçer?
VaR eşiğin nerede olduğunu söylüyor, eşiğin ötesinde ne olduğunu söylemiyor.
Neden bu bir sorun
Kalın kuyruklu bir dağılımda, eşiğin ötesi çok derin olabiliyor.
İki portföy düşünün. İkisinin de VaR değeri aynı. Ama birinde kuyruk sınırlı, diğerinde çok derin.
VaR ikisini aynı görüyor. Halbuki ikincisi çok daha tehlikeli.
2008’de birçok kurumun sorunu buydu. VaR ölçüleri normal görünüyordu ama gerçekleşen kayıplar o eşiğin çok ötesindeydi.
CVaR: daha dürüst ölçü
Koşullu riske maruz değer, eşiğin ötesindeki kayıpların ortalamasını veriyor.
Yani “kötü yüzde 5’lik senaryoda ortalama ne kaybederim” sorusunun cevabı.
Bu, VaR’ın kör noktasını kapatıyor. Kuyruğun derinliğini de hesaba katıyor.
Ayrıca matematiksel olarak daha iyi davranıyor: portföyleri birleştirdiğinizde tutarlı sonuç veriyor. VaR bazen bunu yapmıyor, yani çeşitlendirmenin riski artırdığı gibi anlamsız sonuçlar üretebiliyor.
Bireysel yatırımcı için
Bu ölçüler kurumsal risk yönetiminden geliyor ama fikirleri bireysel yatırımcı için de faydalı.
Pratik karşılığı şu: “en kötü senaryoda ne olur” sorusunu ayrıca sormak.
Ortalama bir yıl nasıl geçer sorusunun yanında, kötü bir yıl nasıl geçer sorusunu da sorun. İkincisi, stratejide kalıp kalamayacağınızı belirliyor.
Bizim maksimum düşüşe bu kadar önem vermemizin sebebi bu. Zirveden dibe yaşanan gerçek kayıp, VaR’dan daha somut ve daha dürüst.
Modelin sınırları
Bütün bu ölçülerin ortak bir zayıflığı var: geçmişe dayanıyorlar.
Hiç yaşanmamış bir olay, hiçbir tarihsel ölçüde görünmüyor.
Ve borsada gerçekten büyük kayıplar, genelde daha önce görülmemiş şeylerden geliyor.
Bu yüzden nicel risk ölçüleri risk yönetiminin tamamı değil, bir parçası. Diğer parçası, ne satın aldığınızı anlamak ve kaldıraçtan uzak durmak.
Basit alternatifler
Karmaşık ölçüler kurmadan da benzer bilgiyi alabilirsiniz.
Portföyünüzün geçmişteki en kötü ayına bakın.
En kötü beş ayının ortalamasını alın. Bu, kaba bir CVaR.
“Bir 2008 daha olsa ne olurdu” sorusunu doğrudan sorun ve pozisyonlarınızın o dönemdeki davranışına bakın.
Bu üç kontrol, formülsüz ve birkaç dakika sürüyor. Ve çoğu kurumsal risk raporundan daha faydalı bir sezgi veriyor.
Sıradaki
Bir sonraki yazıda performans atıflandırmaya geçiyoruz. Bir getirinin nereden geldiğini nasıl ayrıştırırsınız ve bu neden önemli.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.