Tahakkuk kalitesi: kârın ne kadarı nakde dayanıyor

Tahakkuk nedir

Kâr iki parçadan oluşuyor: nakit kısmı ve tahakkuk kısmı.

Nakit kısmı, gerçekten tahsil edilen para. Tahakkuk kısmı, muhasebenin kâr saydığı ama henüz nakde dönmemiş bölüm: alacaklar, stoklar.

Sloan’ın gösterdiği gibi, tahakkuk kısmı nakit kısmından daha az kalıcı. Yani tahakkuku yüksek bir kâr, gelecek yıl geri çekilme eğiliminde.

Nasıl ölçülür

Tahakkuk, birkaç şekilde ölçülüyor.

Bilanço yöntemi. İşletme sermayesindeki değişim. Alacaklar ve stoklar artıp borçlar artmadıysa, tahakkuk yüksek.

Nakit akım yöntemi. Net kâr eksi faaliyet nakit akışı. İkisi arasındaki fark, tahakkuk.

İkinci yöntem daha güvenilir çünkü doğrudan nakit akım tablosunu kullanıyor. Nakit akım tablosu yazımızda değindiğimiz “net kâr ile faaliyet nakdini karşılaştır” kontrolü, aslında tahakkuk ölçümü.

Yüksek tahakkuk kötü sinyal

Bulgu tutarlı: yüksek tahakkuklu hisseler, düşük tahakkuklulardan daha kötü performans gösteriyor.

Sebep, tahakkukun geri çekilmesi. Alacaklar tahsil edilmek, stoklar satılmak zorunda. Bu kalemler sonsuza kadar büyüyemez. Bir noktada normale döner ve kâr geriler.

Sadece net kâra bakan yatırımcı, yüksek tahakkuklu grubu fazla fiyatlıyor. Anomali bu yanlış fiyatlamadan doğuyor.

Kalite işareti olarak

Tahakkuk, bir yatırım sinyalinden çok, bir kalite kontrolü olarak değerli.

Bir şirketin kârı hızla artıyorsa, o artışın nereden geldiğine bakın. Nakit de aynı hızla artıyorsa, kâr sağlam. Nakit geride kalıyor ve tahakkuk şişiyorsa, kârın kalitesinden şüphelenin.

Bu on dakikalık kontrol, sadece net kâra bakan çoğu yatırımcının kaçırdığı bir bilgi veriyor.

Türkiye’de ek katman

Türkiye’de tahakkuk ölçümü, enflasyon muhasebesiyle karmaşıklaşıyor.

Enflasyon döneminde stok ve alacak kalemleri düzeltiliyor. Bu, tahakkuk hesabını etkiliyor. Nominal artış ile reel artışı ayırmak gerekiyor.

Bir Türkiye tahakkuk çalışması, enflasyon düzeltmesini nasıl ele aldığını açıklamalı. Yoksa, ölçtüğü tahakkuk, enflasyonun bir yansıması olabilir.

Anomalinin zayıflaması

Dürüst olmak gerekiyor: tahakkuk anomalisi kırk yıl güçlü çalıştı ama zayıfladı.

Sebeplerden biri, analistlerin nakit akım tahminleri yapmaya başlaması. Piyasa tahakkukun etkisini daha iyi anlayınca, anomali küçüldü. Yayın sonrası zayıflamanın bir örneği.

Ama bir yatırım aracı olmasa bile, bir kalite kontrolü olarak değeri sürüyor. Yüksek tahakkuklu bir şirketin kârından şüphe etmek, hâlâ mantıklı.

Nasıl okumalı

Bir tahakkuk çalışması ya da bir şirketin kârını değerlendirirken şunları sorun.

Tahakkuk nasıl ölçülmüş? Nakit akım yöntemi (net kâr eksi faaliyet nakdi) daha güvenilir.

Yüksek tahakkuklu bir kâr, gelecekte geri çekilebilir. Kâr artışı nakitle destekleniyor mu?

Türkiye’de: enflasyon düzeltmesi hesaba katılmış mı?

Ve bunu tek başına bir yatırım sinyali değil, bir kalite kontrolü olarak kullanın. Tahakkuk anomalisi zayıfladı ama kalite uyarısı olarak hâlâ geçerli.

Sıradaki

Sıradaki yazıda F-skoru, Z-skoru ve M-skorunu ele alıyoruz. Muhasebe verilerinden kalite, iflas riski ve manipülasyon ölçen üç skor.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.