Nakit dönüşüm döngüsü: şirket parasını kaç günde geri alıyor?

Bir şirket hammaddeyi bugün alır, parasını belki 60 gün sonra öder. Ürünü üretir, stokta bekletir, satar, alıcıdan parayı belki 90 gün sonra tahsil eder. Bu süreler arasındaki fark, şirketin kendi cebinden finanse etmek zorunda olduğu gün sayısıdır. Nakit dönüşüm döngüsü (cash conversion cycle) bunu tek sayıya indirir.

Üç parça, tek sayı

Alacak günü = Ticari Alacaklar / Satış x 365
Stok günü   = Stoklar / Satışların Maliyeti x 365
Borç günü   = Ticari Borçlar / Satışların Maliyeti x 365

Nakit dönüşüm döngüsü = Alacak günü + Stok günü - Borç günü

• Stok günü: mal kaç gün depoda ya da rafta bekliyor.
• Alacak günü: satıştan sonra para kaç günde geliyor.
• Borç günü: tedarikçiye kaç gün sonra ödeniyor. Bu süre şirketin lehinedir, o yüzden çıkarılır.

Bilançodaki alacak ve stok kalemleri dönem sonu bakiyesidir; mevsimsel işlerde dönem başı ve sonu ortalaması daha dürüst sonuç verir. Satış ve maliyet yıllık (son 12 ay) alınmalıdır; altı aylık tabloya 365 uygularsanız günler iki katına çıkar.

Negatif döngü diye bir şey var

Gıda perakendesi klasik örnek. Müşteri kasada peşin öder (alacak günü sıfıra yakın), ürün rafta birkaç hafta durur (stok günü 25 ile 35 arası), tedarikçiye 60 ile 90 günde ödenir. Döngü eksi çıkar: şirket satışın parasını tedarikçiye ödemeden çok önce tahsil eder. Büyüdükçe nakit üretir, çünkü her yeni mağaza tedarikçi kredisiyle çalışır.

Örnek: 5 + 30 - 75 = -40 gün. Şirket 40 gün boyunca başkasının parasıyla çalışıyor.

Uzun döngü kimde?

Rakamlar temsilidir; sektör içinde bile şirketten şirkete büyük fark olur. Önemli olan seviye değil, sektör akranına göre konum ve zaman içindeki yöndür. Makine üreticisinin 180 günü normaldir; bir perakendecinin 40 günü alarm verir.

Yüksek faizde her gün para eder

Döngü, işletme sermayesinin kaç günlük satışa bağlandığını söyler. O para ya özkaynaktan ya borçtan gelir. TL faizinin yüzde 40’ın üstünde olduğu bir ortamda 90 günlük döngü ne demektir?

Yıllık satışların maliyeti 3,65 Mr TL olan bir şirket düşünün; günlük maliyet 10 Mn TL. 90 günlük döngü yaklaşık 900 Mn TL işletme sermayesi demek. Bu tutar yüzde 45’le finanse ediliyorsa yıllık faiz yükü 405 Mn TL. Döngüyü 30 gün kısaltmak 300 Mn TL serbest bırakır ve yılda 135 Mn TL finansman gideri siler. Birçok şirkette bu, marj iyileştirmesinden daha büyük bir kâr kaynağıdır.

Tersi de doğru: enflasyonda stok tutmak bazen bilinçli bir tercihtir (ucuzken al, pahalı sat). Stok günü artarken brüt marj da artıyorsa bu bir strateji; marj artmıyorsa satamama sorunudur.

Çeyrekten çeyreğe izlemek

Döngünün tek dönemlik değeri az şey söyler. Dört ile sekiz çeyreklik seri çok şey söyler:

• Alacak günü artıyor, satış artmıyor: ya müşteri ödeyemiyor ya şirket vade uzatarak satış yapıyor. İkisi de kârın kalitesini düşürür.
• Stok günü artıyor, brüt marj düşüyor: ürün satılmıyor, indirim geliyor.
• Borç günü sıçrıyor: şirket tedarikçiye geç ödeyerek nakit yaratıyor. Bir süre sürer, sonra tedarikçi vadeyi keser ya da fiyatı artırır.
• Hepsi düşüyor: ya operasyonel iyileşme ya da satışın çökmesiyle gelen zorunlu küçülme. Satış trendine bakın.

Nasıl okumalı?

1. Üç günü ayrı ayrı hesaplayın, yalnız toplamına bakmayın.
2. Yıllık satış ve maliyet kullanın; ara dönemde son 12 ayı kurun.
3. Sektör akranıyla kıyaslayın; mutlak eşik yoktur.
4. Sekiz çeyreklik yönü okuyun; tek dönem gürültüdür.
5. Döngü x günlük maliyet x faiz oranı ile finansman yükünü kabaca hesaplayın.

Finemar’da Finansallar sekmesindeki bilanço ve gelir tablosu satırlarından bu üç gün elle çıkarılabilir; Finansal Sağlık sekmesindeki likidite oranlarıyla birlikte okunduğunda resim tamamlanır.

Sıradaki

Sıradaki yazıda işletme sermayesinin de içine girdiği büyük resme geçiyoruz: serbest nakit akışı nasıl hesaplanır ve nerede yanıltır?

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.