Halka açıklık oranı ile fiili dolaşım aynı şey değil

Bir şirketin “yüzde 40’ı halka açık” denir, ama piyasada o payın yarısı bile dönmüyor olabilir. İki ayrı sayı var ve çoğu ekranda yan yana durmaz: halka açıklık oranı ve fiili dolaşımdaki pay oranı. Fark, hissenin nasıl hareket ettiğini belirler.

İki tanım

Halka açıklık oranı, şirket sermayesinin borsada işlem görebilen kısmının toplam sermayeye oranıdır. Halka arzda satılan paylarla sonradan borsaya kote edilen paylar bu kapsama girer. Kağıt üstündeki ölçüdür; payın kimin elinde olduğuna bakmaz.

Fiili dolaşımdaki pay oranı ise bu halka açık kısmın içinden gerçekten piyasada dolaşan payı ölçer. Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) bu oranı hesaplar ve yayımlar. Hesapta ana ortağın, grup şirketlerinin, yönetim kurulu üyelerinin ve benzeri bağlı tarafların elinde tuttuğu paylar halka açık statüde olsa bile düşülür.

Örnek: sermayesinin yüzde 40’ı halka açık görünen bir şirkette ana ortak borsadan pay toplayıp yüzde 15’i kendi elinde tutuyorsa, fiili dolaşım yüzde 25’e düşer. İşlem gören pay, görünenin yarısından biraz fazladır.

Neden fark eder?

Hissenin fiyatını halka açıklık oranı değil, fiili dolaşım hareket ettirir. Piyasada az pay dönüyorsa küçük bir alım ya da satım bile fiyatı belirgin biçimde oynatır.

Dar dolaşımın üç sonucu var.

Oynaklık yükselir. Aynı haber, geniş dolaşımlı bir hissede yüzde 3, dar dolaşımlı bir hissede yüzde 10 hareket üretebilir; çünkü ikincisinde karşı tarafta emir derinliği yoktur.

Manipülasyona açıklık artar. Dolaşımdaki payın önemli bir kısmını toplamak için gereken para az olduğundan, fiyatı yönlendirmek kolaylaşır. Tedbir listelerinde dar dolaşımlı hisselerin sık görünmesi tesadüf değildir; brüt takas yazımızda bu bağa değinmiştik.

Çıkış zorlaşır. Büyük bir pozisyonu satmak istediğinizde alıcı bulmak, fiyatı aşağı itmeden mümkün olmayabilir. Likidite riski burada somutlaşır.

Endeks ağırlığı dolaşıma göre hesaplanır

BIST endekslerinde bir hissenin ağırlığı toplam piyasa değeriyle değil, fiili dolaşımdaki payların piyasa değeriyle belirlenir. İki şirketin toplam değeri aynı olsa bile dolaşımı yüksek olan endekste daha ağır basar.

Bu, pasif paranın nereye gittiğini belirler. Endeks fonları ve endeksi izleyen portföyler, ağırlığı yüksek hisseyi daha çok alır. Fiili dolaşım oranı arttığında (ana ortağın pay satması gibi) hissenin endeks ağırlığı ve dolayısıyla pasif talebi artar; düştüğünde azalır.

Dolaşımı değiştiren olaylar

Fiili dolaşım sabit değildir. Birkaç tipik olay:

• Halka arz sonrası satış kısıtı (lock-up): ana ortak ve bazı büyük yatırımcılar belirli bir süre pay satmamayı taahhüt eder. Süre bitince arz artabilir; bu tarihi izahnameden öğrenebilirsiniz.
• Ana ortağın pay satışı ya da ikincil halka arz: dolaşım artar. Kısa vadede arz baskısı, uzun vadede likidite ve endeks ağırlığı artışı getirir.
• Ana ortağın borsadan pay toplaması ya da şirketin pay geri alımı: dolaşım daralır.
• Bedelsiz sermaye artırımı dolaşım oranını değiştirmez; pay sayısı herkes için aynı oranda artar.

Nereye bakılır?

Halka açıklık oranı ve ortaklık yapısı KAP’taki şirket sayfasında, sermaye ve ortaklık yapısı bölümünde yer alır. Fiili dolaşımdaki pay oranını MKK yayımlar; endeks ağırlıkları da bu veriden türetilir.

Bir hisseyi incelerken iki sayıyı yan yana koyun. Aradaki fark büyükse, halka açık görünen payın önemli bir kısmı aslında birkaç elde toplanmıştır.

Kontrol listesi

• Halka açıklık oranı kaç, fiili dolaşım kaç? Fark ne kadar?
• Fiili dolaşımdaki payın piyasa değeri ne? Küçükse günlük hareketler sert olur.
• Satış kısıtı süresi ne zaman doluyor?
• Son bir yılda ana ortak pay sattı mı, aldı mı?
• Günlük işlem hacmi, dolaşımdaki payın yüzde kaçına denk geliyor?

Sıradaki

Sıradaki yazıda günün son fiyatının nasıl oluştuğunu ele alıyoruz: kapanış seansı nasıl işler, kapanış fiyatı neden bu kadar önemlidir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.