Bir zamanlar herkes biliyordu
Onlarca yıl boyunca finans literatürünün en bilinen düzensizliklerinden biriydi. Pazartesi getirilerinin ortalamada negatif, Cuma getirilerinin pozitif olduğu bulunmuştu. Farklı piyasalarda tekrar tekrar doğrulandı.
Açıklamalar da vardı ve makul duruyorlardı. Şirketler kötü haberleri hafta sonuna denk getiriyor olabilirdi. Takas süreleri rol oynuyor olabilirdi. Hafta sonu boyunca biriken bilgi Pazartesi fiyatlanıyor olabilirdi.
Borsa İstanbul için de çalışıldı. Sonuç şu oldu: belli dönemlerde günlerin ortalama getirileri arasındaki fark istatistiksel olarak anlamsız hale geldi.
Anomali kayboldu.
Üç ölüm sebebi
Arbitraj. Bulgu yayınlanır, insanlar uygular, fiyatlar düzelir. Pazartesi ucuz olacağını bilen yatırımcı Cuma satmaz, Pazartesi alır. Bu davranış farkı kapatır.
Yapısal değişim. Anomalinin dayandığı kurumsal düzen değişir. Takas süreleri kısaldı, işlem elektronikleşti, haber akışı sürekli hale geldi. Haftanın gününe bağlı bir düzenin dayanacağı zemin ortadan kalktı.
Hiç var olmamış olma ihtimali. En rahatsız edici olan bu. Yeterince çok veri taranırsa tesadüfen düzensizlik bulunabilir. Sonraki dönemde kaybolması, aslında hiç var olmadığının işareti olabilir.
Üçüncü ihtimali dışlamak zor. Yayınlanmış anomalilerin ne kadarının gerçek olduğu son yıllarda finansın en tartışmalı sorularından biri. Deneme sayısı hesaba katıldığında yayınlanmış faktörlerin önemli bir kısmının ayakta kalmadığını savunan araştırmacılar var.
Yayın sonrası zayıflama
Bu konuda ölçülmüş bir kalıp var: bir anomali yayınlandıktan sonra etkisi genelde belirgin biçimde zayıflıyor.
Zayıflamanın bir kısmı arbitrajdan geliyor, bir kısmı da ilk bulgunun abartılı olmasından.
İkinci kısmı açmakta fayda var. Yayınlanan çalışma, denenmiş yüzlerce varyasyondan en iyi sonuç verenidir. En iyi sonuç ise doğal olarak şansın da katkısını içerir. Sonraki dönemde şans payı kaybolur ve geriye gerçek etki kalır.
Buna ortalamaya dönüş deniyor ve kaçınılmaz. Bir bulgunun yayınlandığı andaki büyüklüğü, neredeyse her zaman gerçek büyüklüğünden fazladır.
Peki neden bazıları ölmüyor
Her anomali ölmüyor. Bazıları on yıllardır ayakta.
Düşük volatilite anomalisi bunlardan biri. Kırk yıldan uzun süredir belgeleniyor ve hâlâ ölçülebiliyor.
Momentum bir diğeri. 1993’te belgelendi, o günden beri farklı piyasalarda tekrarlandı.
Ortak özellikleri ne peki. Cevap şu görünüyor: uygulanmaları zor ya da kurumsal olarak engellenmiş.
Düşük volatilite anomalisini düzeltebilecek kurumsal yatırımcılar, sabit endeks mandaları ve kaldıraç kısıtları yüzünden tam da bunu yapamıyor.
Momentumda ise yüksek devir ve işlem maliyeti kapasiteyi sınırlıyor. Ayrıca dönüş noktalarında sert kayıp veriyor, bu da psikolojik olarak dayanılması zor bir strateji yapıyor.
Yani kalıcı anomalilerin ortak özelliği kolay para olmamaları.
Haftanın günü etkisi ise uygulaması son derece kolaydı. Kolay olduğu için kapandı.
Kendi bulgularımız için ne diyoruz
Açıkça söylemek gerekiyor: yayınladığımız bulguların da aynı akıbete uğrama ihtimali var.
Bazıları muhtemelen hiç var olmadı ve gürültüydü. Bazıları gerçekti ama zamanla zayıflayacak. Bazıları uygulanması zor olduğu için kalıcı olabilir.
Hangisinin hangisi olduğunu şimdiden bilemeyiz. Yapabileceğimiz şeyler şunlar ve hepsini yapıyoruz.
Bulguları birden fazla dönemde göstermek. Üç dönemde de aynı yöne bakmayan bir sonucu bulgu saymamak.
Neden çalıştığına dair bir açıklama aramak. Açıklaması olmayan bir düzen muhtemelen tesadüf.
Denediğimiz ve tutmayan fikirleri de yayınlamak. Kaç fikir denendiğini bilmeden hiçbir bulgu doğru değerlendirilemez. Rejim filtresi tutmadı, makine öğrenmesi tutmadı, devir azaltma tutmadı, strateji birleştirme marjinal kaldı. Hepsi yazılı.
Ve zaman içinde takip etmek. Bir bulgu yıllar içinde zayıflıyorsa bunu görmek ve söylemek.
Okuyucu için iki soru
Bir strateji sunumu gördüğünüzde şunu sorun: bu bulgu ne zaman keşfedildi ve o tarihten sonra da çalıştı mı.
Keşif tarihinden sonraki performans, keşif öncesinden çok daha bilgilendirici. Çünkü keşif öncesi dönem, bulguyu üreten dönemdir. Kendisini üreten veriyle test edilmiş bir kural aslında hiç test edilmemiştir.
İkinci soru: bu kadar basitse neden herkes yapmıyor.
İkna edici bir cevap yoksa, muhtemelen herkes yapıyordur ve bu yüzden artık çalışmıyordur.
Kaynaklar
- Stock market anomalies: the day of the week effects, evidence from Borsa Istanbul, Journal of Global Entrepreneurship Research
- Borsa İstanbul’da hafta içi anomalisi üzerine bir inceleme
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.