Granger nedensellik: "öngörmek" ile "sebep olmak" farkı

Ne ölçüyor

Granger nedensellik şunu test ediyor: X’in geçmiş değerleri, Y’yi tahmin etmeye yardım ediyor mu?

Yani Y’yi kendi geçmişiyle tahmin ediyorsunuz. Sonra X’in geçmişini de ekliyorsunuz. Tahmin iyileşiyorsa, “X, Y’yi Granger etkiliyor” deniyor.

Kısacası bu bir öngörü ilişkisi, sebep-sonuç ilişkisi değil. X, Y’den önce hareket ediyor demek, X’in Y’ye sebep olduğu anlamına gelmiyor.

Neden nedensellik değil

Birkaç sebep var.

Üçüncü faktör. Hem X’i hem Y’yi etkileyen bir Z olabilir, ve Z, X’i biraz daha erken etkiliyor olabilir. O zaman X, Y’yi Granger etkiliyor görünür ama gerçek sebep Z.

Beklenti. Piyasalarda X, Y’yi öngörebilir çünkü ikisi de aynı geleceği fiyatlıyor. X biraz daha hızlı tepki veriyor olabilir. Bu bir öncülük, sebep değil.

Ters yön gizli. Bazen Y aslında X’i etkiliyor ama veri gecikmesi yüzünden X önce hareket ediyor görünüyor.

Piyasa örneği

Klasik bir tartışma: yabancı akımları mı BIST’i etkiliyor, yoksa BIST getirisi mi yabancı akımını?

Granger testi bir yön gösterebilir. Ama bu, sebep-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor. İkisi de aynı küresel risk iştahına tepki veriyor olabilir, biri sadece biraz daha hızlı.

Yani “yabancı akımı BIST’i Granger etkiliyor” bulgusu, “yabancı akımı BIST’in sebebi” anlamına gelmiyor. Sadece “yabancı akımı, BIST’i tahmin etmeye yardım ediyor” demek.

Ne işe yarar

Granger nedensellik, sebep bulmaz ama öngörü için hâlâ faydalı.

Eğer X, Y’yi Granger etkiliyorsa, X’i izleyerek Y hakkında bilgi edinebilirsiniz. Sebep olmasa bile öngörü değeri var.

Ama dikkat: bu öngörü ilişkisi de bozulabilir. Özellikle piyasalarda, bir öngörü ilişkisi fark edilince arbitrajla kapanabiliyor.

Yaygın yanlış yorum

En sık hata, Granger sonucunu politika ya da strateji önerisine çevirmek.

“X, Y’yi Granger etkiliyor, o zaman X’i değiştirirsek Y değişir” çıkarımı yanlış. Çünkü ilişki nedensel değil. X’i değiştirmek, altta yatan Z’yi değiştirmediği sürece Y’yi değiştirmeyebilir.

Bu, “korelasyon nedensellik değildir” kuralının zaman serisi hali. Granger, öncülüğü ölçüyor, nedenselliği değil.

Nasıl okumalı

Bir Granger nedensellik sonucu gördüğünüzde, “nedensellik” kelimesine takılmayın.

Bu bir öngörü ilişkisi: X, Y’yi tahmin etmeye yardım ediyor.

Sebep-sonuç iddiası için Granger yeterli değil. Üçüncü faktör, beklenti ve ters yön ihtimallerini düşünün.

Öngörü değeri olabilir ama o öngörünün de zamanla bozulabileceğini unutmayın.

Sıradaki

Sıradaki yazıda otokorelasyon fonksiyonu grafiğini ele alıyoruz. Bir serinin kendi geçmişiyle ilişkisini gösteren bu grafik nasıl okunur.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.