Aracı kurum seçimi, hesap açma ve gerçekte ödediğiniz masraflar
Hisse almak için borsaya doğrudan gidemezsiniz. Bir aracı kurum üzerinden işlem yapmanız gerekiyor. Bu yazı o kurumu nasıl seçeceğinizi ve size nelerin fatura edildiğini anlatıyor.
Aracı kurum ne yapıyor
İşlem yapma yetkisi olan kuruluşlar aracı kurumlar ve yatırım hizmeti veren bankalar. Emirlerinizi borsaya iletiyorlar, hisseleriniz Merkezi Kayıt Kuruluşu’nda sizin adınıza kayıtlı tutuluyor.
Bu son cümle önemli. Hisseleriniz aracı kurumun kasasında değil, MKK’da sizin kimlik numaranıza kayıtlı. Aracı kurum batarsa hisseleriniz kaybolmaz, başka bir kuruma taşınır. MKK üzerinden kendi hesabınızı doğrudan görüntüleyebilirsiniz ve bunu ara ara yapmak iyi bir alışkanlık.
Seçerken bakılacaklar
Yetki durumu. Sermaye Piyasası Kurulu’nun yetkilendirdiği bir kurum olmalı. SPK’nın sitesinde yetkili kuruluş listesi yayınlanıyor. Listede olmayan hiçbir yere para göndermeyin. Bu, sosyal medyadan ulaşan “kesin kazandırıyoruz” tekliflerinin tamamı için geçerli.
Komisyon oranı. İşlem başına aldıkları yüzde. Kurumlar arasında ciddi fark var ve pazarlık edilebiliyor, özellikle işlem hacminiz arttıkça.
Diğer ücretler. Komisyon tek kalem değil. Aşağıda ayrı başlık açıyoruz.
Platform kalitesi. Emir iletim hızı, mobil uygulamanın çalışıp çalışmadığı, veri gecikmesi. Volatil bir günde uygulama açılmıyorsa komisyon farkının anlamı kalmaz.
Ürün yelpazesi. Sadece BIST mi, yoksa ABD borsası, fon platformu, viop da var mı. İleride ihtiyacınız olacaksa baştan bakın.
Araştırma ve veri. Bazı kurumlar analiz raporu ve gerçek zamanlı derinlik verisi sunuyor. Bunları ayrıca ücretlendirenler de var.
Ödediğiniz gerçek maliyet
İnsanlar sadece komisyona bakıyor. Halbuki maliyet birkaç kalemden oluşuyor ve bazıları görünmez.
Komisyon. İşlem tutarının bir yüzdesi. Alışta da satışta da alınıyor, yani bir alım satım turu iki kez komisyon demek.
Makas. Alış ve satış fiyatı arasındaki fark. Bir hisseyi almak istediğinizde satıcının istediği fiyattan alırsınız, satmak istediğinizde alıcının verdiği fiyattan satarsınız. Aradaki fark anında bir kayıp ve hiçbir yerde “ücret” olarak görünmüyor. Likit hisselerde küçük, işlem hacmi düşük hisselerde ciddi.
Piyasa etkisi. Emriniz büyükse fiyatı kendiniz hareket ettirirsiniz. Küçük portföylerde önemsiz.
Saklama ve hesap ücretleri. Bazı kurumlar aylık hesap işletim ya da saklama ücreti alıyor. Küçük portföylerde bu kalem, komisyondan büyük olabiliyor.
Para transfer masrafları. EFT ücretleri, bazı kurumlarda para çekme ücreti.
Vergi. Ayrı bir konu, aşağıda.
Bu kalemleri toplayınca ortaya çıkan sayı, gerçek maliyetinizdir. Sık işlem yapıyorsanız bu toplam, yıllık getirinizin ciddi bir kısmını yiyebilir.
Küçük bir hesap yapın
Diyelim 100 bin liralık portföyünüz var ve ayda ortalama bir kez tamamını değiştiriyorsunuz.
Yılda 12 tur, her tur alış ve satış olduğu için 24 işlem. Her işlemde komisyon artı makas maliyeti diyelim binde 3 toplam. 24 çarpı binde 3, yaklaşık yüzde 7,2.
Yani hiçbir şey yapmasanız bile yılda yüzde 7 civarı bir maliyetiniz var. Portföyünüzün bunu aşması gerekiyor ki başa baş gelesiniz.
Bu hesabı kendi rakamlarınızla yapın. Sonuç genelde insanları şaşırtıyor ve işlem sıklığını düşürmenin en ikna edici gerekçesi oluyor.
Vergi tarafı
Bu konuda dikkatli konuşmak gerekiyor çünkü kurallar değişiyor ve kişisel duruma göre farklılaşıyor.
Genel çerçeve şu: Türkiye’de hisse senedi alım satım kazançları ve temettü gelirleri stopaj ve beyan rejimine tabi. Oranlar ve istisnalar zaman içinde değişti, hisse ile fon ile eurobond için farklı, yurt içi ve yurt dışı yatırımlar için farklı.
Bu yüzden size şunu söyleyeceğiz: güncel oranları Gelir İdaresi Başkanlığı kaynaklarından ya da bir mali müşavirden teyit edin. Aracı kurumunuz da yıllık olarak size işlem özeti veriyor, onu saklayın.
Bilmeniz gereken pratik şey: vergi bir maliyet kalemidir ve sık işlem yapmak bu kalemi büyütür. Uzun vadeli tutmanın vergi tarafında da bir avantajı olabiliyor.
Hesap açma adımları
Süreç şöyle işliyor.
Kurumu seçtikten sonra kimlik ve adres bilgilerinizle başvuru yaparsınız. Çoğu kurum bunu tamamen çevrimiçi yapabiliyor.
Risk profili anketi doldurursunuz. Bu bir formalite gibi görünüyor ama gerçekten düşünerek doldurun, çünkü kurumun size hangi ürünleri sunabileceğini belirliyor.
Sözleşmeleri imzalarsınız. Buradaki ücret tarifesini gerçekten okuyun, hangi kalemlerin alındığı orada yazıyor.
Hesabınıza para gönderirsiniz. Kendi adınıza açılmış bir hesaba, kendi banka hesabınızdan.
Ve alım yapabilirsiniz.
İlk gün için tavsiyeler
Küçük başlayın. İlk işleminizde platformun nasıl çalıştığını öğreneceksiniz ve bu öğrenmenin ucuz olması iyi.
Bir işlem yapıp sonucuna bakın. Komisyon ne kadar kesildi, hangi fiyattan gerçekleşti, hesap ekstrenizde nasıl görünüyor. Bunları anlamadan ikinci işleme geçmeyin.
Demo hesap varsa kullanın ama fazla güvenmeyin. Gerçek parayla işlem yapmanın psikolojisi tamamen farklı.
Ve şu tuzağa düşmeyin: aracı kurumun size sunduğu “günün fırsatları” ya da benzeri listeler pazarlama içeriğidir. Yatırım danışmanlığı değildir ve zaten sözleşmede öyle yazar.
Kurumu değiştirmek
Memnun kalmazsanız hisselerinizi satmadan başka bir kuruma taşıyabilirsiniz. Buna virman deniyor. Ücreti olabiliyor ama satıp yeniden almaktan hemen her zaman daha ucuz, çünkü satıp almak makas ve komisyon demek.
Sıradaki
Bir sonraki yazıda emir tiplerine giriyoruz. Limit emir ne demek, piyasa emri neden tehlikeli, seans nasıl işliyor, tavan taban ne anlama geliyor.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Vergi konularında mali müşavirinize danışın.