Beş yaygın hali
Zaman aralığı seçimi. Başlangıç tarihini sonuca göre seçmek. 2015’ten test ediyorsunuz, sonuç vasat. 2018’den başlatıyorsunuz, güzel. O tarihi kullanıyorsunuz.
Bu, en sinsi olanı çünkü hile yaptığınızı kendinize bile itiraf etmiyorsunuz. Sadece “daha temsili bir dönem” seçtiğinizi düşünüyorsunuz.
Evren seçimi. Stratejiyi hangi hisselerde test edeceğinizi, geçmişte iyi çalıştığı hisselere göre belirlemek.
Likidite filtresi. Bu ikili bir sorun. Filtre koymamak, gerçekleşmeyecek sonuçlar üretiyor. Filtreyi sonuca göre ayarlamak ise seçim yanlılığı.
Biz filtre eşiğimizi baştan belirleyip sabit tutuyoruz. Ve sonuçları farklı eşiklerle birlikte gösteriyoruz ki okuyucu duyarlılığı görsün.
Endeks bileşeni seçimi. Bugünkü BIST 100 listesini geçmişe uygulamak. Bugün endekste olan şirketler, başarılı olmuş şirketler.
Raporlama seçimi. Yirmi fikir deneyip birini anlatmak. Çoklu test yazımızın konusu.
Neden fark edilmiyor
Çünkü her seçimin makul bir gerekçesi bulunabiliyor.
“2018’den başladım çünkü öncesi farklı bir piyasa rejimiydi.” “Küçük hisseleri çıkardım çünkü işlem yapılamaz.” “O dönemi hariç tuttum çünkü olağanüstü koşullar vardı.”
Bu gerekçelerin her biri tek başına savunulabilir. Sorun, gerekçeyi sonucu gördükten sonra bulmuş olmanız.
Ayırt edici soru şu: bu kararı, sonucu görmeden önce de aynı şekilde verir miydiniz?
Cevap emin değilse, muhtemelen seçim yanlılığı var.
Korunma yolları
Kuralları önce yazın. Analize başlamadan önce: hangi dönem, hangi evren, hangi filtre. Yazın ve değiştirmeyin.
Birden fazla dönem gösterin. Biz bulgularımızı üç dönemde birden veriyoruz: 2012 sonrası, 2018 sonrası, 2021 sonrası. Üçünde de aynı yöne bakmayan bir sonucu bulgu saymıyoruz.
Bu tek başına, tarih seçimi yanlılığını büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. Çünkü artık bir tarih seçmiyorsunuz, hepsini gösteriyorsunuz.
Duyarlılık gösterin. Filtre eşiğini, parametreleri değiştirip sonucun nasıl oynadığını gösterin. Sonuç bir tercihe çok duyarlıysa, bu bilgi okuyucunun hakkı.
Kararlarınızı gerekçesiyle kaydedin. Sonradan bakınca hangi kararı ne zaman verdiğinizi görebilirsiniz. Hafıza bu konuda güvenilmez.
Bizim yaptığımız hatalar
Dürüst olalım, biz de bu tuzaklara düştük.
Seçim haritamızı tüm veriyle bir kez hesaplayıp geçmişe uyguluyorduk. Sonuçlar muhteşemdi. Walk-forward’a geçince performans belirgin biçimde düştü.
Parametre denemeye başladığımızda sonuçlar iyileşiyordu ve bu iyileşmenin ne kadarının gerçek olduğunu anlamak imkansızdı. Sonunda ağırlıkları hiç fit etmemeye karar verdik.
Bu tercihlerin her biri, bir seçim yanlılığı kaynağını kapatmak içindi.
Okuyucu olarak ne sormalı
Bir strateji sunumu gördüğünüzde:
Hangi dönem gösteriliyor ve neden o dönem?
Hangi hisse evreni kullanılmış?
Başka dönemlerde ne oluyor?
Kaç varyasyon denenmiş?
Bu dört soru, sunulan sonuçların çoğunu yerine oturtuyor.
Sıradaki
Bir sonraki yazıda veri sızıntısını ele alıyoruz. Geleceğe bakmanın en sinsi hallerini ve nasıl fark edileceğini göreceğiz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.