Kontrol etmek ne demek
Bir etkiyi ölçerken, başka etkilerin karışmasını istemezsiniz.
Diyelim düşük volatilitenin getiriyi artırdığını görüyorsunuz. Ama düşük volatiliteli hisseler aynı zamanda büyük şirketler olabilir. O zaman gördüğünüz etki, volatilitenin mi yoksa büyüklüğün mü?
Kontrol etmek, büyüklüğü sabit tutup volatilitenin kendi katkısına bakmak demek. “Aynı büyüklükteki şirketler arasında, düşük volatilite hâlâ fark yaratıyor mu?”
Neden önemli
Kontrol değişkenleri, bir bulgunun gerçekten yeni bir şey mi yoksa bilinen bir etkinin kılık değiştirmiş hali mi olduğunu gösteriyor.
Yeni bir faktör iddia eden bir çalışmanın, o faktörün bilinen faktörlerden bağımsız olduğunu göstermesi gerekiyor. Yoksa “keşfi”, zaten bilinen momentumun ya da değerin farklı bir ölçüsü olabilir.
Novy-Marx’ın kalite faktörü çalışması bunun iyi bir örneği: kârlılığın, değer faktörü kontrol edildikten sonra da getiriyi öngördüğünü göstermek zorundaydı. Aksi halde sadece değerin bir başka adı olurdu.
Neye dikkat etmeli
Hangi değişkenler kontrol edilmiş? Standart faktörler (piyasa, büyüklük, değer, momentum) kontrol edilmemişse, bulgu bunlardan birinin yansıması olabilir.
Kontrol sonrası etki hâlâ duruyor mu? İyi bir çalışma, kontrolsüz ve kontrollü sonuçları yan yana gösterir. Etki kontrol sonrası büyük ölçüde kayboluyorsa, “keşif” aslında bilinen bir şeydi.
Fazla kontrol var mı? Ters bir sorun da mümkün. Etkiyle iç içe geçmiş bir değişkeni kontrol ederseniz, gerçek etkiyi de silersiniz. Buna aşırı kontrol deniyor.
Aşırı kontrol tuzağı
Her değişkeni kontrol etmek iyi değil.
Örnek: momentumun getiriyi öngördüğünü test ederken, “geçen ayın getirisini” kontrol ederseniz, momentumun bir kısmını da silmiş olursunuz. Çünkü ikisi iç içe.
Genel kural: sonucun bir parçası olan ya da sonuçtan etkilenen bir değişkeni kontrol etmeyin. Sadece karıştırıcı, yani hem sebebi hem sonucu etkileyen değişkenleri kontrol edin.
Bu ayrımı yapmak zor ve bir makalenin kontrol seçimlerini eleştirel okumak gerekiyor.
Kesitsel regresyonda
Faktör çalışmalarında kontrol genelde çoklu regresyonla yapılıyor. Fama-MacBeth yöntemi bunun standart hali: her ay kesitsel bir regresyon çalıştırılır, katsayıların zaman ortalaması alınır.
Bir tabloda “tek değişkenli” ve “çok değişkenli” sonuçlar yan yana verilir. Tek değişkenlide güçlü, çok değişkenlide zayıflayan bir katsayı, o değişkenin bağımsız katkısının az olduğunu gösterir.
Nasıl okumalı
“X getiriyi öngörüyor” cümlesini gördüğünüzde, “neyi kontrol ederek” sorusunu ekleyin.
Standart faktörler kontrol edilmiş mi?
Kontrol öncesi ve sonrası etki nasıl değişiyor?
Kontrol seçimleri mantıklı mı, yoksa gerçek etkiyi silecek kadar fazla mı?
Bir bulgunun değeri, kontrollerden sonra ne kadarının ayakta kaldığında saklı.
Sıradaki
Sıradaki yazıda ekonomik anlamlılık ile istatistiksel anlamlılık farkını ele alıyoruz. Bir sonuç anlamlı olabilir ama işe yaramayabilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.