Faaliyet raporları uzun. Yüz sayfayı geçenler var, iki yüzü bulanlar var. İçinde kurumsal yönetim beyanları, komite üyeleri, sürdürülebilirlik hedefleri, bağımsız denetçi metni ve sayfalarca boilerplate var.
Hepsini okumak gerekmiyor. İşe yarayan kısım genelde on beş yirmi sayfa ve nerede olduğu her raporda aşağı yukarı aynı.
Önce atlanacaklar
Kurumsal yönetim ilkeleri uyum beyanı. Neredeyse tüm şirketlerde aynı metin, aynı cümleler. Fark yaratan bir bilgi çıkma ihtimali düşük.
Yönetim kurulu üye özgeçmişleri. İlk kez bakıyorsanız faydalı olabilir ama her yıl değişmez.
Sürdürülebilirlik bölümünün genel kısmı. Somut sayı yoksa pazarlama metnidir. Somut sayı varsa, mesela enerji tüketimi ya da atık oranı, o zaman operasyonel bir gösterge olarak işe yarar.
Bağımsız denetçi raporunun standart kısmı. Ama görüş kısmında “şartlı görüş” ya da “dikkat çekilen husus” ifadesi varsa durup okuyun. Bu nadirdir ve nadir olduğu için önemlidir.
Sonra okunacaklar
Başkan ve genel müdür mesajı. Kısa ve genelde pazarlama dilinde ama bir işe yarar: şirketin kendi anlattığı hikayeyi öğrenirsiniz. Asıl faydası geçen yılın mesajıyla karşılaştırmak. Geçen yıl vaat edilen şey bu yıl gerçekleşmiş mi, yoksa sessizce konu mu değişmiş.
Finansal vurgular. Genelde tek sayfa, ana kalemler ve değişim oranları. Buradan hızlıca büyüme ve marj tablosunu çıkarırsınız. Dikkat edeceğiniz şey, hangi kalemlerin öne çıkarıldığı. Ciro büyümesi öne çıkarılıp kâr marjı geride bırakılmışsa muhtemelen marj bozulmuştur.
Operasyonel veriler. En değerli bölüm burası ve en çok atlanan bölüm. Perakendecide mağaza sayısı ve metrekare, telekomda abone ve abone başı gelir, çimentoda kapasite kullanım oranı, bankada şube ve kredi hacmi.
Bu sayılar finansalların arkasındaki motoru gösterir. Ciro artmış ama mağaza sayısı da aynı oranda artmışsa aslında mevcut mağazalar büyümemiş demektir. Bu ayrımı bilançoda göremezsiniz.
Sektör değerlendirmesi. Şirketin kendi sektörünü nasıl gördüğü. Buradaki tonu izlemek faydalı. Bir önceki yıla göre daha temkinli bir dil varsa bu genelde bilinçli bir sinyaldir.
Riskler ve belirsizlikler. Çoğu şirkette genel geçer ifadelerle dolu ama bazen gerçek bir bilgi kaçar. Özellikle davalar, vergi incelemeleri, tek müşteriye bağımlılık ve döviz pozisyonu ile ilgili cümleleri okuyun.
Gelecek beklentileri. Şirketin kendi hedefi. Somut sayı verilmişse çok değerli çünkü gelecek yıl karşılaştırma imkanı verir. Sayı yoksa ve sadece “büyümeyi sürdürmeyi hedefliyoruz” tarzı cümleler varsa, bunu da bir bilgi olarak not edin.
Neye dikkat etmeli
Dil değişimi genelde sayı değişiminden önce gelir. Geçen yıl “güçlü talep” diyen şirket bu yıl “normalleşen talep” diyorsa, bu bir uyarıdır.
Karşılaştırma tabanının değişmesi. Şirket geçen yıl çeyreklik kıyas yaparken bu yıl yıllık kıyasa geçmişse, muhtemelen çeyreklik tablo kötü görünüyordur.
Öne çıkarılan metriğin değişmesi. Net kârı öne çıkaran şirket bir yıl FAVÖK’e geçmişse, net kâr tarafında bir sorun var demektir.
Aynı sayının farklı yerlerde farklı çıkması. Bu şaşırtıcı biçimde sık oluyor ve genelde tanım farkından kaynaklanıyor ama hangi tanımın kullanıldığını bilmek gerekiyor.
Kaç yıl birden
Tek yılın raporu size fotoğraf verir, üç yıl seri verir. Serinin değeri fotoğrafın çok üstünde.
Pratik yöntem: son üç yılın raporundan sadece finansal vurgular ve operasyonel veriler bölümlerini alın, yan yana koyun. Yirmi dakikalık iş ve şirket hakkında öğrendikleriniz tek raporu baştan sona okumaktan fazla olur.
Uygulamada
Biz yaklaşık 600 faaliyet raporunu PDF’ten çıkarıp yapısal veriye dönüştürdük. Finansal vurgular, operasyonel veriler, sektör değerlendirmesi ve gelecek beklentileri bölümleri ayrı ayrı duruyor. Yani üç yıllık seriyi yan yana koymak için PDF açıp aramanıza gerek kalmıyor.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.