Deneyin gücü
Deneyler, saha verisinin yapamadığı bir şeyi yapıyor: koşulları kontrol etmek.
Gerçek piyasada bir davranışın sebebini izole etmek zor, çünkü her şey aynı anda oluyor. Deneyde, tek bir değişkeni değiştirip diğer her şeyi sabit tutabiliyorsunuz.
Bu yüzden nedensellik iddiası için deney, saha verisinden güçlü. Kayıptan kaçınmayı, aşırı güveni, çerçeveleme etkisini deneyler net biçimde gösterdi.
Deneyin zayıflığı
Ama deneylerin ciddi bir sınırı var: yapay ortam.
Bir deneyde katılımcı, küçük tutarlarla, kısa sürede, bilinçli olarak gözlemlendiğini bilerek karar veriyor. Bu, gerçek yatırım ortamından çok farklı.
Gerçek yatırımcı, kendi parasıyla, uzun vadede, gerçek sonuçlarla, duygusal baskı altında karar veriyor. Deneyde gözlenen bir davranış, gerçek piyasada aynı güçte olmayabiliyor.
Bu yüzden bir deney sonucu, “insanlar bu eğilimi taşıyor” der ama “bu eğilim piyasa fiyatlarını şu kadar etkiliyor” demez.
Katılımcı sorunu
Deneylerin çoğu, öğrencilerle yapılıyor. Ucuz ve erişilebilir oldukları için.
Ama öğrenciler, profesyonel yatırımcıları temsil etmiyor. Bir öğrencinin deneyde gösterdiği eğilim, tecrübeli bir yatırımcıda farklı olabilir.
Bir davranışsal deney okurken, katılımcıların kim olduğuna bakın. Öğrenci deneyleri, genel eğilimi gösterebilir ama gerçek piyasa katılımcılarına doğrudan genellenmez.
Küçük bahis sorunu
Deneylerde bahisler genelde küçük.
Ama insanlar küçük ve büyük tutarlarda farklı davranıyor. On liralık bir kararla, hayat birikiminin karar aynı psikolojiyi taşımıyor.
Kayıptan kaçınma gibi eğilimler, tutar büyüdükçe değişebiliyor. Küçük bahisli bir deney, büyük tutarlı gerçek kararları tam yansıtmayabiliyor.
Tekrarlanabilirlik
Davranışsal finans da, psikolojinin genel tekrarlanabilirlik sorunundan etkileniyor.
Bazı ünlü davranışsal bulgular, tekrarlama çalışmalarında beklenenden zayıf çıktı. Yayın yanlılığı burada da var: çarpıcı sonuçlar yayınlanıyor, tekrarlanamayanlar sessiz kalıyor.
Bu yüzden bir davranışsal bulguya güvenmeden önce, bağımsız olarak tekrarlanıp tekrarlanmadığına bakmak iyi.
Saha kanıtıyla birleştirmek
En güçlü davranışsal bulgular, hem deneyde hem sahada görülenler.
Disposisyon etkisi böyle: hem deneylerde gösterildi hem de gerçek işlem verisinde ölçüldü. Odean’ın çalışması, gerçek yatırımcıların kazananı erken satıp kaybedeni tuttuğunu saha verisiyle doğruladı.
Bir davranışsal eğilim hem laboratuvarda hem gerçek piyasada görülüyorsa, çok daha güvenilir. Sadece laboratuvarda görülen bir eğilim, yapay ortamın ürünü olabilir.
Nasıl okumalı
Bir davranışsal deney sonucu gördüğünüzde şunları sorun.
Katılımcılar kim? Öğrenci deneyleri profesyonellere genellenmez.
Bahisler ne büyüklükte? Küçük bahis, gerçek yatırım kararını tam yansıtmaz.
Bulgu tekrarlanmış mı?
Ve en önemlisi: bu eğilim saha verisinde de görülüyor mu? Hem laboratuvar hem gerçek piyasa kanıtı olan bulgular en güvenilir.
Sıradaki
Sıradaki yazıda anket verisinin sınırlarını ele alıyoruz. Yatırımcı beklentisi ve güven anketleri ne kadar güvenilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.