Neden güçlü
Anket, söyleneni ölçüyor. Deney, yapay ortamda davranışı ölçüyor. İşlem verisi, gerçek ortamda, gerçek parayla, gerçek sonuçlarla verilen kararları gösteriyor.
Bu, davranışsal kanıtın en yükseği. Bir eğilim gerçek işlem verisinde görülüyorsa, laboratuvar artefaktı olma ihtimali ortadan kalkıyor.
Odean’ın disposisyon etkisi çalışması bunun klasik örneği: gerçek yatırımcıların kazananı erken satıp kaybedeni tuttuğunu, milyonlarca gerçek işlemle gösterdi.
Ne ölçülebiliyor
İşlem verisinden birçok davranışsal eğilim çıkarılabiliyor.
Disposisyon etkisi. Kazançların ve kayıpların ne oranda gerçekleştirildiği. Kazananlar erken mi satılıyor?
Aşırı işlem. İşlem sıklığı ve performansla ilişkisi. Çok işlem yapanlar daha mı kötü performans gösteriyor?
Dikkat kaynaklı alım. Yatırımcılar dikkat çeken hisseleri mi alıyor?
Yerel yanlılık. Yatırımcılar tanıdıkları, yakın şirketlere mi yöneliyor?
Peşin hüküm. Kayıp sonrası davranış değişimi.
Bulguların gücü
İşlem verisi bulguları, davranışsal finansın en sağlam kısmı.
Aşırı işlem yapanların daha kötü performans göstermesi, birçok ülkede, milyonlarca hesapla doğrulandı. Bu, aşırı güvenin gerçek bir maliyeti olduğunun somut kanıtı.
Disposisyon etkisi, farklı piyasalarda tekrar tekrar bulundu. Türkiye dahil.
Bu tekrarlanabilirlik, işlem verisi bulgularını laboratuvar deneylerinden daha güvenilir kılıyor.
Sınırlar
İşlem verisinin de kendi sınırları var.
Niyeti bilmiyorsunuz. Bir satışın neden yapıldığını veri söylemiyor. Nakit ihtiyacı mı, vergi mi, gerçek bir görüş mü? Sadece eylemi görüyorsunuz.
Erişim kısıtlı. Bu veri özel. Araştırmacılar genelde tek bir aracı kurumun verisine erişiyor ve o kurumun müşterileri tüm yatırımcıları temsil etmeyebilir.
Seçim yanlılığı. İncelenen hesaplar, belirli bir dönemin ve belirli bir kurumun müşterileri. Genellenebilirlik sınırlı.
Bizim modelimizle bağı
İşlem verisi bulguları, sistematik yaklaşımın değerini gösteriyor.
İnsanlar disposisyon etkisi yaşıyor: kazananı erken satıyor, kaybedeni tutuyor. Aşırı güvenle çok işlem yapıyor.
Bir sistem bunları yapmıyor. Kurallar sabit, duygu yok. Modelimiz her ay skorları yeniden hesaplıyor ve düşük skorluları (genelde kaybedenleri) satıyor, yani disposisyon etkisinin tersini yapıyor.
Bu, sistematik yatırımın en sessiz faydası: davranışsal tuzaklara düşmemek.
Nasıl okumalı
Bir işlem verisi çalışması, davranışsal kanıtın en güçlü türü. Ama şunları sorun.
Hangi eğilim ölçülmüş ve nasıl?
Veri hangi kurumdan, hangi dönemden? Temsili mi?
Niyet çıkarımı yapılıyor mu? Veri eylemi gösteriyor, sebebi değil. “Vergi için sattı” ile “görüş değişti” ayırt edilebiliyor mu?
Bulgu başka çalışmalarda da tekrarlanmış mı?
İşlem verisi bulguları güçlü ama niyet çıkarımında dikkatli olun.
Sıradaki
Sıradaki yazıda deneysel sonuçları gerçek piyasaya taşımanın zorluklarını ele alıyoruz. Laboratuvarda görülen bir eğilim, piyasa fiyatlarını gerçekten etkiliyor mu?
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.