Halka arz nedir, nasıl katılınır, neden çoğu beklendiği gibi gitmez

Halka arz, bir şirketin hisselerini ilk kez halka satması. Türkiye’de dönem dönem büyük ilgi gördü ve bu ilgi hem fırsat hem tuzak barındırıyor.

Şirket neden halka açılır

Birkaç sebebi var ve hangisinin geçerli olduğunu bilmek işinize yarar.

Sermaye toplamak. Şirket büyümek için para istiyor. Toplanan para şirkete girer, yatırıma dönüşür. Bu, yatırımcı açısından en olumlu senaryo.

Mevcut ortakların çıkışı. Kurucular ya da erken yatırımcılar paylarının bir kısmını satıyor. Bu durumda para şirkete değil, satan ortaklara gider.

Bu ayrım kritik. İzahnamede “sermaye artırımı yoluyla” mı yoksa “ortak satışı yoluyla” mı yapıldığı yazıyor. İkinci durumda şirkete taze para girmiyor, sadece el değiştiriyor.

Bilinirlik ve kurumsallaşma. Halka açık şirket olmak denetim, şeffaflık ve görünürlük getiriyor.

Borçlanma kapasitesi. Halka açık şirketin finansmana erişimi genelde kolaylaşıyor.

Süreç nasıl işliyor

Şirket bir aracı kurumla anlaşıyor. Birlikte izahname hazırlanıyor ve SPK onayına sunuluyor.

Fiyat belirleniyor. Bu ya sabit bir fiyat oluyor ya da bir aralık verilip talep toplama sonucunda netleşiyor.

Talep toplama dönemi açılıyor. Yatırımcılar belirlenen günlerde talepte bulunuyor.

Dağıtım yapılıyor. Talep, arz edilen miktardan fazlaysa herkes istediği kadar alamıyor.

Sonra hisse borsada işlem görmeye başlıyor.

Dağıtım mantığı

Talep toplama sonunda gelen talep arzdan fazlaysa, dağıtım kurallara göre yapılıyor.

Yaygın yöntem eşit dağıtım. Yani talep eden kişi sayısına bölünüyor ve herkese eşit miktar veriliyor. Bu yöntemde çok büyük talep girmenin bir faydası olmuyor.

Başka yöntemler de kullanılabiliyor ve hangisinin uygulanacağı izahnamede yazıyor. Katılmadan önce bu bölümü okuyun.

Eşit dağıtımda ortaya şu tablo çıkıyor: yüz binlerce kişi katılıyor, herkese çok küçük bir miktar düşüyor. Büyük bir kazanç bekliyorsanız, size düşen miktarın portföyünüzde ne kadar yer tutacağını baştan hesaplayın.

Katılım adımları

Aracı kurumunuz üzerinden talepte bulunuyorsunuz. Talep ettiğiniz tutar hesabınızda bloke ediliyor.

Dağıtım sonrası size düşmeyen kısım serbest bırakılıyor.

Hisseler hesabınıza geçiyor ve işlem başladığında satabiliyorsunuz.

Dikkat: bloke edilen para o süre boyunca başka bir şeyde değerlendirilemiyor. Kısa vadeli bir maliyet ama var.

Neden ilk gün genelde yükseliyor

Halka arzların işlem görmeye başladığı gün sık sık yükseliş oluyor. Bunun birkaç sebebi var.

Fiyat genelde bir miktar iskontolu belirleniyor. Arzın satılabilmesi için yatırımcıya cazip görünmesi gerekiyor. Bu iskonto ilk gün kapanıyor.

Talep karşılanmamış oluyor. İsteyen herkes istediği kadar alamadı, geri kalanlar borsadan almaya çalışıyor.

Arz sınırlı. İlk günlerde dolaşımdaki miktar az olduğu için küçük talep bile fiyatı oynatabiliyor.

Bu üçü birleşince ilk gün ve ilk günler yükseliş sık görülüyor.

Ama sonrası genelde farklı

Uluslararası literatürde iyi belgelenmiş bir kalıp var: halka arzlar kısa vadede iyi, uzun vadede zayıf performans gösterme eğiliminde.

Sebepleri üzerine birkaç açıklama var.

Zamanlama. Şirketler halka açılmak için iyi dönemleri seçiyor. Sektör popülerken, bilançolar güçlüyken, piyasa iştahlıyken. Bu, arz anındaki fiyatın iyi bir dönemin fiyatı olması demek.

Bilgi asimetrisi. Şirketi satan taraf şirketi sizden daha iyi tanıyor. Fiyatı belirleyen de büyük ölçüde o taraf.

Beklenti şişmesi. İlgi yüksekse fiyat, temel gerekçelerin ötesine geçebiliyor.

Kilitlerin açılması. Mevcut ortakların hisselerini satamayacağı bir süre oluyor. O süre dolduğunda arz artıyor ve fiyat baskılanabiliyor. Kilit süresi izahnamede yazıyor, mutlaka bakın.

İzahnamede nereye bakmalı

İzahname uzun bir belge ama işe yarayan kısımları belli.

Fon kullanım yeri. Toplanan para nereye harcanacak. Yatırıma mı gidiyor, borç ödemesine mi, yoksa ortaklara mı.

Ortak satışı var mı. Mevcut ortaklar ne kadar satıyor. Kurucular büyük oranda çıkıyorsa bunu bir bilgi olarak not edin.

Finansal tablolar. Son üç yılın satışları, kârı, borcu. Halka arz öncesi son yılın olağandışı iyi olup olmadığına dikkat edin.

Risk faktörleri. Genelde uzun ve kalıplaşmış ama içinde gerçek bilgi kaçabiliyor. Tek müşteriye bağımlılık, davalar, döviz pozisyonu gibi maddeleri okuyun.

Kilit süreleri. Kimin hisseleri ne kadar süreyle satılamaz.

Değerleme. Şirkete biçilen değer, benzer şirketlerin çarpanlarıyla uyumlu mu. Arz fiyatı üzerinden hesaplanan F/K ve piyasa değeri, sektördeki diğer şirketlerle karşılaştırılabilir.

Karar verirken

Halka arza katılmayı bir yatırım kararı olarak ele alın, bir piyango bileti olarak değil.

Şirketi tanımıyorsanız, ne iş yaptığını anlamıyorsanız ve izahnameyi açmadıysanız, kararınızın dayanağı sadece “yükselir herhalde” oluyor. Bu, dayanak değil.

Kendinize şu soruyu sorun: bu şirketin hissesi bugün borsada işlem görüyor olsaydı, bu fiyattan alır mıydım. Cevap hayırsa, halka arz olması onu daha iyi bir yatırım yapmıyor.

İlk gün satmak

Birçok kişi halka arza sadece ilk gün satmak için katılıyor. Bu meşru bir strateji ama şunları bilerek yapın.

Size düşen miktar küçükse, mutlak kazanç da küçük olacak.

İlk gün fiyat hareketi garanti değil. Düşüşle başlayan arzlar da oluyor.

İşlem maliyeti ve vergi, küçük tutarlarda kazancın önemli bir kısmını alabiliyor.

Sıradaki

Bir sonraki yazıda şirket analizine geçiyoruz. Bilanço nedir, nasıl okunur, hangi kalemler önemli.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.