Kukla değişkenler: kategorileri sayıya çevirmek

Fikir

Kukla değişken, bir koşulun geçerli olup olmadığını gösteren, sadece sıfır ya da bir alan bir değişken.

“Bankacılık sektöründe mi?” sorusu için: banka ise 1, değilse 0.

“Kriz döneminde mi?” için: kriz ayı ise 1, değilse 0.

Böylece kategorik bilgi sayısal bir regresyona girebiliyor.

Katsayı ne söyler

Bir kukla değişkenin katsayısı, o koşulun geçerli olduğu durumların, olmadığı durumlardan ne kadar farklı olduğunu gösteriyor.

Kriz kuklası için pozitif bir katsayı: kriz aylarında bağımlı değişken, kriz olmayan aylara göre bu kadar yüksek.

Yani kukla katsayısı bir fark. Bir referans grubuna göre fark.

Referans grubu meselesi

En önemli tuzak burada.

Çok kategorili bir değişkende (mesela beş sektör), her kategori için bir kukla koyamazsınız. Biri dışarıda bırakılır ve referans olur.

Diğer kuklaların katsayıları, bu referansa göre farkı gösterir. Referans hangi kategoriyse, bütün yorum ona göre.

Bu yüzden bir tabloda sektör kuklalarını okurken, hangi sektörün referans olduğunu bilmek şart. “Sanayi sektörü katsayısı pozitif” cümlesi, “referans sektöre göre pozitif” demek. Referans değişirse yorum değişir.

Sabit etkiler

Kukla değişkenlerin yaygın bir kullanımı, sabit etkiler.

Her firma ya da her dönem için bir kukla koyarak, o birime özgü, zamanla değişmeyen her şeyi kontrol edersiniz.

Firma sabit etkisi: her firmanın kendine özgü, ölçülmemiş özelliklerini (yönetim kalitesi, iş modeli) hesaba katar. Böylece geriye sadece firma içi değişim kalır.

Dönem sabit etkisi: her döneme özgü, bütün firmaları etkileyen şeyleri (genel piyasa hareketi) kontrol eder.

Panel veri çalışmalarında sabit etkiler çok yaygın ve genelde gerekli. Bir çalışmanın sabit etki kullanıp kullanmadığı, sonucun ne kadar güvenilir olduğunu etkiliyor.

Yorumu değiştiriyor

Sabit etki eklemek, katsayıların anlamını değiştiriyor.

Firma sabit etkisiyle, bir katsayı artık “firmalar arası fark” değil, “aynı firma içindeki zaman değişimi” anlamına geliyor.

Bu ince ama önemli. Firmalar arası bir ilişki, firma içi bir ilişkiden farklı olabiliyor. Sabit etki eklendiğinde güçlü bir etkinin zayıflaması, o etkinin aslında firmalar arası bir farktan kaynaklandığını gösteriyor.

Nasıl okumalı

Bir tabloda kukla değişken gördüğünüzde önce referansı bulun. Katsayılar hep ona göre.

Sabit etki var mı? Firma ve dönem sabit etkileri, panel veride güven artırıyor.

Ve katsayının ne tür bir farkı ölçtüğünü anlayın: gruplar arası mı, grup içi mi? Sabit etki bu ayrımı belirliyor.

Sıradaki

Sıradaki yazıda logaritmik dönüşümleri ele alıyoruz. Log-log ve log-lineer modellerde katsayının neden yüzde ve esneklik olarak okunduğunu göreceğiz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.