Kaldıraç kazancı da kaybı da büyütür
Kaldıracın temel gerçeği basit: getiriyi çarpar, ama her iki yönde de. Üç kat kaldıraçla, piyasa yüzde 10 yükselirse yüzde 30 kazanırsınız. Ama yüzde 10 düşerse yüzde 30 kaybedersiniz. Simetrik gibi görünüyor ama değil, çünkü bir asimetri var ve bu asimetri sizin aleyhinize.
Yıkıcı matematik
Kaldıraçsız bir portföy yüzde 50 düşerse, başa dönmek için yüzde 100 yükselmesi gerekir. Zor ama mümkün. Kaldıraçlı bir portföyde ise yüzde 50 düşüş, sizi tamamen silebilir, çünkü teminatınız erir ve pozisyonunuz zorla kapatılır. Toparlanma gelse bile siz artık oyunda değilsinizdir.
İşte kaldıracın en sinsi yanı bu: sizi tam dipte, en kötü anda oyundan çıkarır. Kaldıraçsız olsaydınız düşüşe dayanıp toparlanmayı bekleyebilirdiniz. Kaldıraçlıyken, dayanma lüksünüz yoktur. Piyasa geçici bir düşüşle bile sizi kalıcı olarak yok edebilir.
Zorla tasfiye tuzağı
Kaldıraçlı pozisyonlar teminata bağlıdır. Fiyat aleyhinize hareket edip teminat yetersiz kalırsa, aracı kurum pozisyonu sizin iradenizden bağımsız kapatır. Bu, çoğu zaman en kötü fiyatta, panik dönemlerinde olur. Yani kaldıraç, kararınızı elinizden alır ve sizi tam yanlış anda satan bir mekanizmaya dönüştürür.
Piyasa sonradan haklı çıksanız bile önemi yok, çünkü tasfiye olduğunuzda pozisyonunuz yoktur. Doğru olmak yetmez, hayatta kalmak gerekir ve kaldıraç, hayatta kalma payınızı yok eder.
Türkiye bağlamında ek risk
Yüksek volatiliteli bir piyasada kaldıracın tehlikesi katlanır. BIST gibi günlük hareketlerin büyük olabildiği bir piyasada, kaldıraçlı bir pozisyon çok daha kısa sürede teminat sınırına dayanır. Ayrıca borçlanma maliyeti, yüksek faiz ortamında getiriyi ciddi biçimde yer. Yüzde 40 faizle borçlanıp yatırım yapmak, portföyünüzün her yıl bu eşiği geçmesini zorunlu kılar, bu da çıtayı çok yükseltir.
Neden çoğu yatırımcıya gereksiz
Kaldıracın asıl sorusu şu: neden buna ihtiyacınız var? Uzun vadeli bir yatırımcının zaten zamanı var. Piyasa uzun vadede yükseliyorsa, sabırla ve kaldıraçsız da bu getiriyi alırsınız. Kaldıraç sadece süreci hızlandırmaya çalışır ama bu hızın bedeli, yıkılma riski.
Gerçek servet, çoğu zaman en yüksek getiriyle değil, oyunda en uzun kalmakla birikir. Kaldıraç, oyunda kalma sürenizi kısaltan bir bahis. Birkaç iyi dönemde işe yarayabilir ama tek bir kötü dönemde her şeyi bitirebilir. Çoğu bireysel yatırımcı için doğru kaldıraç seviyesi sıfırdır ve bunu kabul etmek bir zayıflık değil, olgunluk.
Sıradaki
Sıradaki yazıda maksimum düşüşe göre boyutlandırmayı ele alıyoruz. Bir pozisyonun en kötü senaryosunu düşünerek, boyutu baştan doğru belirlemeyi.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.