Kaynak hiyerarşisi değil, süzgeç
Önce bir uyarı: “şu kaynak güvenilir, bu değil” diye kesin bir hiyerarşi yok.
Prestijli bir dergideki makale de yanlış olabilir. Sosyal medyadaki bir gözlem de doğru olabilir. Kaynak, bir başlangıç filtresi, kesin bir garanti değil.
Asıl değerlendirilecek olan, iddianın kendisi ve arkasındaki kanıt. Kaynak, o kanıtı ne kadar dikkatli okumanız gerektiğini belirliyor.
Akademik makaleler
Hakemli dergilerdeki makaleler, bir kalite süzgecinden geçmiş. Ama kusursuz değil.
Prestijli dergiler daha katı hakemlik yapıyor ama yayın yanlılığı orada da var. Ve tekrarlanabilirlik krizi, prestijli dergileri de vurdu.
Akademik bir makaleyi okurken, prestije güvenip kapatmayın. Bu serideki kontrolleri uygulayın: örneklem, yöntem, sağlamlık, deneme sayısı.
Ve tek bir makaleye değil, tekrarlanmış bulgulara ve meta-analizlere güvenin.
Aracı kurum raporları
Aracı kurum ve banka araştırma raporları, faydalı bilgi içeriyor ama bir çıkar çatışması taşıyor.
Analist yazımızda değindiğimiz gibi, bu raporlar sistematik olarak iyimser olma eğiliminde. Kurumun iş ilişkileri, olumsuz görüşü zorlaştırıyor.
Yani bu raporların analizini okuyun ama hedef fiyat ve tavsiyeye, iyimserlik yanlılığını hesaba katarak yaklaşın. Asıl değer, sonuçtaki sayıda değil, içindeki sektör ve şirket analizinde.
Sosyal medya ve forumlar
Sosyal medyadaki finansal içerik, en dikkatli yaklaşılması gereken kaynak.
Kimin ne çıkarı olduğu belirsiz. Pozisyon sahibi biri, kendi pozisyonunu destekleyen içerik üretebiliyor. Ve “şu hisse uçacak” tarzı içerik, dikkat etkisi yazımızda değindiğimiz tuzağı besliyor.
Ayrıca sosyal medyada hayatta kalma yanlılığı hakim: kazananlar bağırıyor, kaybedenler sessiz. Gördüğünüz başarı hikayeleri, temsili değil.
Sosyal medyadaki bir iddiayı, fikir kaynağı olarak kullanabilirsiniz ama kanıt olarak değil. Kendiniz doğrulayın.
Resmi kaynaklar
Bazı kaynaklar veri açısından güvenilir: KAP, SPK, Borsa İstanbul, TÜİK, TCMB.
Bunlar ham veri sağlıyor, yorum değil. Ve genelde en güvenilir başlangıç noktası.
Ama ham veri de dikkat gerektiriyor: hangi tanım, hangi düzeltme, ne zaman revize edilmiş. Veri kalitesi yazımızdaki kontroller, resmi kaynaklar için de geçerli.
Genel süzgeç soruları
Kaynak ne olursa olsun, şu sorular yardımcı oluyor.
Kimin ne çıkarı var? İddiayı ortaya atanın bir pozisyonu ya da satacağı bir şey var mı?
Kanıt gösteriliyor mu, yoksa sadece iddia mı? Somut veri ve yöntem var mı?
Karşı görüş ele alınmış mı? Dengeli bir kaynak, kendi zayıflıklarını da tartışır.
Bağımsız olarak doğrulanabilir mi? Verisi, kaynağı açık mı?
Ve bu iddia başka yerlerde de tutuyor mu?
Kendimiz için de geçerli
Bu süzgeç, bizim kendi içeriğimiz için de geçerli.
Bulgularımızın sınırlarını yazıyoruz, tutmayan fikirleri paylaşıyoruz, kaynaklarımızı belirtiyoruz. Ama biz de bir kaynak olarak eleştirel okunmalıyız.
Sayılarımız kendi backtestlerimizden ve yayın öncesi teyit edilmeli dediğimiz noktalar var. Akademik bulguları arama sonucu özetlerinden aldığımız yerleri belirtiyoruz.
İyi bir okuyucu, bize de aynı soruları sorar: kanıt ne, sınırlar ne, doğrulanabilir mi.
Nasıl okumalı
Bir kaynağı değerlendirirken kaynağın türüne göre dikkat seviyenizi ayarlayın ama iddiayı her zaman kendi başına değerlendirin.
Akademik: kaliteli ama tek makaleye değil tekrarlamaya güvenin.
Aracı kurum: analizi okuyun, hedef fiyata iyimserlik yanlılığıyla yaklaşın.
Sosyal medya: fikir kaynağı, kanıt değil.
Resmi: güvenilir veri ama tanım ve düzeltmelere dikkat.
Ve her kaynağa aynı soruları sorun: çıkar, kanıt, karşı görüş, doğrulanabilirlik.
Sıradaki
Serinin son yazısında hepsini bir araya getiriyoruz: sayılarla düşünmenin bir okuma çerçevesi.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.