Panel verinin gücü
Panel veri, hem firmalar arası hem zaman içi değişimi aynı anda kullanıyor.
Bu, tek boyutlu veriden daha fazla bilgi demek. Ama aynı zamanda daha karmaşık bir yapı. Çünkü aynı firmanın farklı dönemleri birbirine bağımlı, aynı dönemin farklı firmaları birbirine bağımlı.
Bu bağımlılığı hesaba katmak gerekiyor. Standart hata yazımızda değindiğimiz kümeleme, tam bu yüzden gerekli.
Sabit etki
Sabit etki yöntemi, her firmanın (ya da her dönemin) kendine özgü, zamanla değişmeyen özelliklerini kontrol ediyor.
Yani “bu firmanın ölçmediğim ama sabit olan her özelliğini” hesaba katıyor. Yönetim kalitesi, iş modeli, kurumsal kültür gibi.
Sonuç olarak sabit etki, sadece firma içi değişimi kullanıyor. “Aynı firma zaman içinde değiştiğinde ne oluyor” sorusuna cevap veriyor.
Bu güçlü bir yöntem, çünkü ölçemediğiniz sabit karıştırıcıları otomatik olarak eler.
Rastgele etki
Rastgele etki, firmaya özgü etkilerin diğer değişkenlerle ilişkisiz olduğunu varsayıyor.
Bu varsayım doğruysa, rastgele etki daha verimli, yani daha kesin tahminler veriyor. Hem firmalar arası hem firma içi değişimi kullanıyor.
Ama varsayım yanlışsa, rastgele etki yanlı sonuç veriyor. Ve finansta bu varsayım genelde şüpheli.
Hangisi
İkisi arasında seçim, teknik bir teste dayanıyor (Hausman testi). Ama sezgisel kural şu.
Firmaya özgü etkilerin, açıklayıcı değişkenlerle ilişkili olmasından şüpheleniyorsanız, sabit etki daha güvenli.
Finansta bu şüphe genelde haklı. Bu yüzden finans panel çalışmalarının çoğu sabit etki kullanıyor. Rastgele etki gören bir çalışmada, bu tercihin gerekçesini aramak iyi olur.
Yorumu değiştiriyor
Kritik nokta: sabit etki, katsayının anlamını değiştiriyor.
Sabit etki olmadan bir katsayı, “firmalar arası fark” ölçüyor. Yüksek X’li firmalar, düşük X’li firmalardan farklı mı?
Firma sabit etkisiyle aynı katsayı, “firma içi değişim” ölçüyor. Aynı firma X’ini artırdığında ne oluyor?
Bu iki soru farklı ve cevapları farklı olabilir. Sabit etki eklendiğinde güçlü bir etkinin kaybolması, o etkinin aslında firmalar arası bir farktan kaynaklandığını gösteriyor, firma içi bir ilişkiden değil.
Kesitsel finansta
Faktör çalışmalarında biraz farklı bir yaklaşım hakim: Fama-MacBeth.
Bu yöntem her dönem için ayrı bir kesitsel regresyon çalıştırıp, katsayıların zaman ortalamasını alıyor. Bir sonraki yazının konusu.
Fama-MacBeth, panel yapısının zaman boyutundaki bağımlılığını doğal olarak ele aldığı için kesitsel getiri tahmininde standart haline gelmiş.
Nasıl okumalı
Bir panel çalışmasında hangi yöntem kullanılmış: sabit etki mi, rastgele etki mi, Fama-MacBeth mi?
Sabit etki kullanılmışsa, katsayı firma içi değişimi ölçüyor. Rastgele etki kullanılmışsa, varsayımın gerekçesi verilmiş mi?
Ve standart hatalar kümelenmiş mi? Panel veride bu şart.
Sıradaki
Sıradaki yazıda Fama-MacBeth yöntemini ele alıyoruz. Kesitsel getiri tahmininin standart yöntemi ve çıktısının nasıl okunacağı.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.