Önce sorun: gerçek mi hata mı
İlk yapılacak iş, o gözlemin ne olduğunu anlamak.
Veri hatası olabilir. Bir sıfır fazla yazılmış, virgül kaymış, bir bedelsiz sermaye artırımı düzeltilmemiş olabilir. Bu durumda gözlem yanlış ve düzeltilmeli.
Gerçek bir olay olabilir. Şirket satın alınmış, büyük bir keşif yapılmış, iflastan dönmüş olabilir. Bu durumda gözlem doğru ve piyasanın gerçek bir özelliğini yansıtıyor.
İkisi arasındaki farkı anlamadan hiçbir işlem yapmayın. Aykırı değerlerin çoğu, veri temizliği yapılmadığı için ortaya çıkıyor.
Bizim veri setimizde bu sorunun en sık kaynağı sermaye işlemleriydi. Bedelsiz artırım yapan bir hissenin fiyatı bir günde yarıya iniyor. Düzeltilmemiş seride bu, yüzde 50 çöküş gibi görünüyor. Halbuki hiçbir şey kaybedilmemiş.
Gerçekse ne yapmalı
Gözlem gerçekse üç seçeneğiniz var ve her birinin bedeli var.
Dokunmamak. En dürüst yaklaşım ama sonuçlarınız o tek gözlemin insafına kalıyor. Ortalama, standart sapma ve korelasyon hesapları ciddi biçimde bozulabiliyor.
Silmek. Tehlikeli. Rahatsız edici gözlemleri silmek, sonucu istediğiniz yöne çekmenin en kolay yolu. Ve uç olaylar tam da en çok bilgi taşıyan gözlemler olabiliyor. Krizleri veriden silerseniz, krizsiz bir dünyanın modelini kurmuş olursunuz.
Kırpmak. Ortadaki yol. Belirli bir eşiği aşan değerleri o eşiğe indiriyorsunuz. Gözlem duruyor ama etkisi sınırlanıyor.
En büyük tehlike: sonuca göre seçmek
Aykırı değer işlemi, çoklu test tuzağının sinsi bir hali.
Şöyle oluyor: analizi yapıyorsunuz, sonuç güzel değil. “Şu uç gözlemler sonucu bozuyor” diyip kırpıyorsunuz. Sonuç iyileşiyor. Kırpılmış haliyle raporluyorsunuz.
Farkında olmadan iki test yaptınız ve iyi olanı seçtiniz.
Çaresi basit: kırpma kuralınızı veriye bakmadan önce belirleyin ve sonucuna göre değiştirmeyin. Değiştirdiyseniz, ikisini birden raporlayın.
Bizim yaklaşımımız
Biz büyük ölçüde sıra bazlı yöntemlerle çalışarak bu sorunu kaynağında çözüyoruz.
Sıralama kullandığınızda aykırı değer sorunu büyük ölçüde ortadan kalkıyor. Bir hisse yüzde 800 de yapsa yüzde 80 de yapsa, sadece “birinci sırada” oluyor.
Bu, kırpma eşiği seçmek zorunda kalmamamızı sağlıyor. Yani keyfi bir karar noktasını tamamen ortadan kaldırıyor.
Ama her yerde sıra kullanamıyorsunuz. Portföy getirisi hesaplarken gerçek değerlerle çalışmak zorundasınız ve orada uç gözlemler tam etkisiyle devrede.
Portföy tarafında ne oluyor
İlginç bir asimetri var.
Sinyal tarafında uç değerler zararlı: ölçümünüzü bozuyorlar.
Getiri tarafında uç değerler gerçek: portföyünüz gerçekten o kadar kazanıyor ya da kaybediyor.
Bu yüzden bir stratejinin getirisini raporlarken uç ayları kırpmak yanlış olur. Onlar yaşandı.
Ama şunu yapmak faydalı: “en iyi üç ay çıkarılsa sonuç ne olurdu” diye bakmak. Eğer stratejinin bütün kazancı üç aydan geliyorsa, bu kırılgan bir sonuç demektir. Bu kontrolü yapıp yazmak, dürüstlüğün bir parçası.
Likidite filtresi de bir çeşit temizlik
Bizim deneyimimizde en etkili “aykırı değer” kontrolü aslında likidite filtresi oldu.
En uç getiriler genelde çok küçük ve işlem hacmi düşük hisselerden geliyor. Bu hisseleri filtrelediğinizde hem uç değerler azalıyor hem de sonuçlarınız gerçekleşebilir hale geliyor.
Bunun bir bedeli var: bazı stratejilerin kağıt üstündeki avantajı azalıyor. Ama o avantaj zaten sizin olamayacak bir avantajdı.
Pratik öneriler
Önce veri hatalarını temizleyin. Sermaye işlemleri düzeltilmiş mi, fiyat serisi tutarlı mı.
Kırpma kuralınızı önceden belirleyin ve yazın.
Mümkün olan yerde sıra bazlı yöntem kullanın, eşik seçmek zorunda kalmayın.
Sonuçlarınızı hem işlemli hem işlemsiz halleriyle karşılaştırın. Aralarında büyük fark varsa, sonucunuz kırılgan demektir ve bunu söyleyin.
Sıradaki
Bir sonraki yazıda eksik veriyi ele alıyoruz. Bir hissenin bir aylık verisi yoksa ne yapmalı ve bu kararın sonucu nasıl etkilediğini göreceğiz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.