Bizim yaşadıklarımız
600 civarında faaliyet raporunu PDF’ten yapısal veriye çevirdiğimizde karşılaştığımız sorunlar somut örnek.
Kalem adlarının yüzlercesi bozuktu: sonunda açık kalmış parantezler, arka arkaya on boşluk, satır ortasından kesilmiş kelimeler.
Kolon başlıklarının çoğu anlamsızdı. “2026 31” gibi şeyler, aslında bir tarih olması gerekirken parçalanmış halde.
Türkçe karakter sorunu vardı. Bazı bölümler ASCII’ye indirgenmiş, bazıları ham Türkçe. Aynı veri setinde iki farklı karakter rejimi.
Sayfa geçişlerinde bölünen cümleler yarım kalıyordu. Yüzlerce anlamsız fragman.
Bunların hepsini düzelten bir katman yazmak, asıl analizden daha uzun sürdü.
Fiyat verisinde en yaygın sorun
Sermaye işlemleri.
Bedelsiz sermaye artırımı yapan bir hissenin fiyatı bir günde yarıya iniyor. Düzeltilmemiş seride bu, yüzde 50 çöküş gibi görünüyor.
Temettü ödemeleri de aynı şekilde fiyatı düşürüyor.
Bu düzeltmeler yapılmadan yapılan her getiri hesabı yanlış. Ve yanlışlık sistematik: temettü ödeyen ve bedelsiz veren şirketler olduğundan kötü görünüyor.
Bir analize başlamadan önce sorulacak ilk soru: bu fiyat serisi düzeltilmiş mi?
Temel veride sorunlar
Yeniden açıklama. Şirketler bazen geçmiş finansallarını düzeltiyor. Elinizdeki güncel rakam, o tarihte mevcut değildi. Veri sızıntısı yazımızda anlattığımız sorun.
Geç gelen veri. Bilanço, dönem sonundan haftalar sonra yayınlanıyor. Yayın tarihini bilmeden kullanmak, geleceğe bakmak demek.
Tanım tutarsızlığı. Aynı kalem farklı şirketlerde farklı tanımlanabiliyor. FAVÖK hesabı bile şirketten şirkete değişiyor.
Muhasebe rejimi değişimi. Enflasyon muhasebesine geçiş, bütün serileri ikiye böldü. Öncesi ve sonrası doğrudan karşılaştırılamıyor.
Nasıl kontrol edilir
Analize başlamadan önce birkaç basit kontrol çok şey yakalıyor.
Uç değerlere bakın. En büyük ve en küçük gözlemleri listeleyin ve tek tek inceleyin. Çoğu veri hatası burada ortaya çıkıyor.
Sıfırları ve eksikleri sayın. Beklediğinizden çok mu? Belirli dönemlerde mi yoğunlaşıyor?
Basit tutarlılık kontrolleri yapın. Varlıklar, yükümlülükler artı özkaynağa eşit mi? Alt kalemler toplam kalemi veriyor mu?
Bilinen bir olayı kontrol edin. Bir şirketin bilinen bedelsiz artırım tarihine bakın. Fiyat serisi düzgün mü?
Dağılıma bakın. Bir özelliğin dağılımı beklediğiniz şekle benziyor mu? Tuhaf bir yığılma varsa sebebi vardır.
Görünmez hatalar en tehlikelisi
Bariz hatalar aslında iyi haber, çünkü fark ediliyorlar.
Tehlikeli olanlar sessiz olanlar: makul görünen ama yanlış olan değerler.
Bir hissenin fiyatı bir sıfır fazla yazılmışsa fark edersiniz. Ama yüzde 5 yanlışsa fark etmezsiniz ve analizinize sızar.
Bu yüzden birden fazla kaynaktan doğrulama yapmak, özellikle önemli sonuçlar için değerli.
Veri temizliğinin de tuzağı var
Bir uyarı: temizlik kararlarınız da sonucu etkiliyor.
Hangi gözlemleri “hatalı” sayıp attığınız, aykırı değerler yazımızda anlattığımız seçim yanlılığını üretebiliyor.
Temizlik kurallarınızı da veriye bakmadan önce belirleyin ve yazın. Sonuçtan memnun olmadığınız için ek temizlik yapmak, çoklu testin bir başka hali.
Pratik öneri
Yeni bir veri seti aldığınızda ilk günü analiz yapmadan geçirin. Sadece veriye bakın.
Dağılımlarına, uçlarına, eksiklerine, tuhaflıklarına.
Bu bir gün, sonradan haftalarca sürecek yanlış analiz kadar değerli.
Ve temizlik adımlarınızı kodda tutun, elle yapmayın. Böylece tekrarlanabilir olur ve ne yaptığınızı sonradan görebilirsiniz.
Sıradaki
Serinin son yazısında hepsini bir araya getiriyoruz: bu bilgilerle sayısal bir yatırım süreci nasıl kurulur.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.