Nakit akım tablosu: kâr görüş, nakit gerçektir

Bir şirket kâr yazıp iflas edebilir. Kulağa tuhaf geliyor ama sık görülüyor ve sebebi tek cümlede özetleniyor: kâr bir muhasebe kavramı, nakit ise gerçek para.

Nakit akım tablosu ikisi arasındaki farkı gösteriyor ve üç tablo içinde manipüle edilmesi en zor olanı.

Kâr ile nakit neden farklı

Muhasebe, geliri satış gerçekleştiğinde kaydeder. Parasının ne zaman tahsil edildiğine bakmaz.

Bir şirket Aralık ayında 10 milyonluk mal satarsa, o satış Aralık kârına girer. Parayı Mart’ta tahsil etse bile.

Aynı şekilde bir makine aldığınızda para bir defada çıkar ama gider olarak yıllara yayılır. Yani nakit çıkışı ile gider aynı dönemde olmaz.

Bu farklar bir araya gelince, kâr eden bir şirketin nakit sıkıntısı çekmesi mümkün hale geliyor.

Tablonun üç bölümü

Faaliyetlerden nakit akışı. Esas işten gelen nakit. Bu, tablonun en önemli satırı.

Net kârdan başlanır. Sonra nakit çıkışı olmayan giderler geri eklenir, en başta amortisman. Sonra işletme sermayesi değişimleri düzeltilir: alacaklar arttıysa nakit çıkmış demektir, stoklar arttıysa aynı şekilde, ticari borçlar arttıysa nakit korunmuş demektir.

Yatırım faaliyetlerinden nakit akışı. Makine, bina, şirket alımı ve satımı. Büyüyen bir şirkette bu genelde negatiftir ve negatif olması iyidir, çünkü yatırım yapıyor demektir.

Finansman faaliyetlerinden nakit akışı. Kredi alma ve ödeme, sermaye artırımı, temettü ödemesi, hisse geri alımı.

Serbest nakit akımı

En kullanışlı türetilmiş sayı bu.

Faaliyetlerden gelen nakitten yatırım harcamalarını çıkarıyorsunuz. Kalan, şirketin gerçekten serbestçe kullanabildiği para.

Bu parayla ne yapabilir: borç öder, temettü dağıtır, hisse geri alır, nakit biriktirir, satın alma yapar.

Serbest nakit akımı sürekli negatif olan bir şirket, ayakta kalmak için dışarıdan finansmana muhtaç demektir. Bu her zaman kötü değil, hızlı büyüyen genç şirketlerde normal. Ama olgun bir şirkette uyarı işareti.

En faydalı tek kontrol

Şunu yapın: son üç yılın net kârı ile faaliyetlerden gelen nakdi yan yana koyun.

Uzun dönemde ikisi birbirine yakın olmalı. Kâr sürekli nakitten yüksekse, kâr muhasebesel kaynaklardan geliyor demektir.

Bunun masum açıklamaları olabilir. Hızlı büyüyen şirket işletme sermayesine para bağlar. Ama açıklamayı bulmadan geçmeyin.

Tersi durum da bilgi taşıyor. Nakit sürekli kârdan yüksekse, şirket amortismanı yüksek ve nakit üretimi güçlü bir yapıya sahip olabilir. Bu genelde olumlu.

Nakit dönüşüm süresi

Şirketin parasını ne kadar sürede geri aldığını gösteren bir ölçü.

Stok devir süresi artı alacak tahsil süresi eksi borç ödeme süresi.

Yani: malı alıp satana kadar geçen süre, artı parasını tahsil edene kadar geçen süre, eksi kendi tedarikçinize ödeme yapana kadar geçen süre.

Sayı düşükse şirket nakit üretiyor. Yüksekse büyüdükçe daha çok işletme sermayesi yakıyor demektir.

Bazı iş modellerinde bu sayı negatif olabiliyor. Perakendede müşteriden peşin alıp tedarikçiye vadeli ödeyen bir zincir, büyüdükçe nakit üretir. Bu çok güçlü bir yapıdır.

Yine trend önemli. Süre yıllar içinde uzuyorsa, ya stoklar birikiyor ya alacaklar tahsil edilemiyor. İkisi de satış rakamlarına yansımadan önce burada görünür.

Uyarı işaretleri

Nakit akım tablosunda şunları görürseniz durup düşünün.

Faaliyetlerden nakit sürekli negatif ve şirket olgun bir şirket.

Kâr yüksek ama faaliyet nakdi düşük ve bu birkaç yıldır böyle.

Yatırım bölümü sürekli pozitif. Şirket varlık satarak nakit üretiyor olabilir.

Finansman bölümünde sürekli yeni borçlanma var ve bu para yatırıma değil, faaliyet açığını kapatmaya gidiyor.

Temettü, serbest nakit akımından yüksek. Şirket kazandığından fazlasını dağıtıyor.

Neden manipüle edilmesi zor

Kâr rakamı birçok tahmine dayanıyor. Karşılık ayırma, amortisman yöntemi, gelir kaydetme zamanı. Bunların hepsinde muhasebe tercihi var.

Nakit ise ya girdi ya girmedi. Banka hesabında ya var ya yok.

Bu yüzden şüpheli durumlarda nakit akım tablosuna bakmak, kâr tablosuna bakmaktan daha güvenli. Bir şirketin kârı hızla artıyor ama nakdi artmıyorsa, o kârın niteliğini sorgulamak gerekiyor.

Enflasyon muhasebesi burada daha az bozucu

Bir avantaj var. Nakit akım tablosu enflasyon düzeltmesinden diğer tablolara göre daha az etkileniyor, çünkü nakit zaten güncel değerde.

Bu, Türkiye’de bu tabloyu daha da değerli kılıyor. Kâr rakamları muhasebe rejimi yüzünden karşılaştırılamaz hale geldiğinde, nakit akımı bir çapa görevi görüyor.

Sıradaki

Bir sonraki yazıda rasyolara geçiyoruz. Üç tablodan çıkardığınız sayıları anlamlı oranlara nasıl çeviriyorsunuz ve hangi eşiklere bakıyorsunuz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.