Borsa sözlüğü: sık geçen terimler
Bu serideki ve borsada sık karşılaşacağınız terimlerin kısa tanımları.
Temel kavramlar
Hisse senedi. Bir şirketin sermayesindeki ortaklık payı.
Halka arz. Bir şirketin hisselerini ilk kez halka satması.
Birincil piyasa. Menkul kıymetin ilk kez ihraç edildiği piyasa. Para şirkete gider.
İkincil piyasa. Yatırımcıların birbirleriyle işlem yaptığı piyasa. Günlük borsa işlemleri burada geçer.
Piyasa değeri. Hisse fiyatı çarpı toplam hisse sayısı. Şirketin borsadaki toplam değeri.
Firma değeri. Piyasa değeri artı net borç. Şirketin tamamını satın almanın maliyeti.
Fiili dolaşımdaki pay. Borsada gerçekten alınıp satılabilen hisselerin oranı.
İşlem terimleri
Limit emir. Fiyatını belirlediğiniz emir. Belirlediğiniz fiyattan daha kötüsüne gerçekleşmez.
Piyasa emri. Fiyat belirtmeden, mevcut en iyi fiyattan gerçekleşen emir.
Emir defteri. Alım ve satım emirlerinin fiyat kademelerine göre sıralandığı liste.
Makas. En iyi alış ile en iyi satış fiyatı arasındaki fark.
Derinlik. Emir defterindeki kademelerde bekleyen toplam miktar.
Likidite. Bir varlığın fiyatını fazla etkilemeden alınıp satılabilme kolaylığı.
Kayma. Emrin, beklediğinizden farklı bir fiyattan gerçekleşmesi.
Tavan ve taban. Bir seansta fiyatın çıkabileceği en yüksek ve inebileceği en düşük seviye.
Devre kesici. Aşırı fiyat hareketlerinde işlemlerin geçici olarak durdurulması.
Zarar durdur. Fiyat belirli bir seviyeye indiğinde tetiklenen satış emri.
Valör. İşlemin gerçekleşmesi ile paranın/kıymetin el değiştirmesi arasındaki süre.
Virman. Menkul kıymetleri bir aracı kurumdan diğerine taşıma.
Finansal tablo terimleri
Bilanço. Belirli bir tarihte varlıklar, yükümlülükler ve özkaynakları gösteren tablo.
Gelir tablosu. Bir dönemdeki gelir ve giderleri gösteren tablo.
Nakit akım tablosu. Bir dönemde nakdin nereden gelip nereye gittiğini gösteren tablo.
Hasılat. Satış geliri. Gelir tablosunun en üst satırı.
Brüt kâr. Hasılat eksi satışların maliyeti.
Faaliyet kârı. Esas işten elde edilen kâr. Finansman ve tek seferlikler hariç.
FAVÖK. Faiz, vergi ve amortisman öncesi kâr.
Net kâr. Her şey düşüldükten sonra kalan kâr.
Amortisman. Duran varlıkların değerinin yıllara yayılarak gider yazılması. Nakit çıkışı değildir.
Serbest nakit akımı. Faaliyetlerden gelen nakit eksi yatırım harcamaları.
İşletme sermayesi. Dönen varlıklar eksi kısa vadeli yükümlülükler.
Şerefiye. Bir şirket satın alınırken ödenen bedelin, varlıkların değerini aşan kısmı.
Net borç. Toplam finansal borç eksi nakit ve nakit benzerleri.
Parasal pozisyon kazanç kaybı. Enflasyon muhasebesinde, parasal varlık ve borç tutmanın satın alma gücü etkisi.
Rasyolar
F/K. Fiyat bölü hisse başına kâr.
PD/DD. Piyasa değeri bölü defter değeri (özkaynak).
FD/FAVÖK. Firma değeri bölü FAVÖK.
ROE. Özkaynak kârlılığı. Net kâr bölü özkaynak.
ROA. Aktif kârlılığı. Net kâr bölü toplam varlıklar.
ROIC. Yatırılan sermaye kârlılığı.
Cari oran. Dönen varlıklar bölü kısa vadeli yükümlülükler.
Faiz karşılama oranı. FAVÖK bölü faiz gideri.
Temettü verimi. Hisse başına temettü bölü fiyat.
Ödeme oranı. Dağıtılan temettünün net kâra oranı.
Risk ve portföy
Volatilite. Getirilerin dalgalanma büyüklüğü. Genelde standart sapmayla ölçülür.
Beta. Bir hissenin piyasa hareketlerine duyarlılığı.
Maksimum düşüş. Zirveden dibe yaşanan en büyük kayıp.
Sharpe oranı. Fazla getiri bölü volatilite. Risk başına getiri ölçüsü.
Korelasyon. İki varlığın birlikte hareket etme derecesi.
Çeşitlendirme. Riski birden fazla varlığa dağıtma.
Yeniden dengeleme. Portföy ağırlıklarını hedef seviyeye geri getirme.
Devir hızı. Portföyün belirli bir sürede ne kadarının değiştiği.
Kaldıraç. Borçla yatırım büyütme.
Teknik analiz
Mum. Bir dönemin açılış, kapanış, en yüksek ve en düşük fiyatını gösteren grafik öğesi.
Trend. Fiyatın genel yönü.
Destek. Fiyatın düşerken durma eğilimi gösterdiği bölge.
Direnç. Fiyatın yükselirken durma eğilimi gösterdiği bölge.
Hareketli ortalama. Son N dönemin ortalama fiyatı.
RSI. Göreli güç endeksi. Momentum göstergesi.
MACD. İki üstel ortalamanın farkına dayalı momentum göstergesi.
Volume Profile. Hacmin fiyat seviyelerine göre dağılımını gösteren histogram.
POC. En çok hacmin geçtiği fiyat seviyesi.
Değer alanı. Toplam hacmin yaklaşık yüzde 70’inin geçtiği fiyat aralığı.
Fibonacci düzeltme. Bir hareketin belirli oranlarla geri çekilme seviyeleri.
Momentum. Fiyat hareketinin devam etme eğilimi.
Boşluk. İki seans arasında fiyatın atlaması, arada işlem olmaması.
Fonlar ve diğer araçlar
Yatırım fonu. Birçok yatırımcının parasının bir havuzda profesyonelce yönetilmesi.
Birim pay değeri. Fonun toplam varlığının pay sayısına bölünmesi.
TEFAS. Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu.
ETF (borsa yatırım fonu). Borsada hisse gibi işlem gören, genelde endeks takip eden fon.
Toplam gider oranı. Fonun yıllık toplam masraf yüzdesi.
Endeks fonu. Belirli bir endeksi takip eden, aktif yönetim yapmayan fon.
Tahvil. Uzun vadeli borçlanma senedi.
Bono. Kısa vadeli borçlanma senedi.
Kupon. Tahvilin ödediği dönemsel faiz.
Durasyon. Tahvil fiyatının faiz değişimine duyarlılığı.
Eurobond. Döviz cinsinden borçlanma aracı.
Sermaye işlemleri
Temettü. Şirketin ortaklarına dağıttığı nakit kâr payı.
Bedelsiz sermaye artırımı. İç kaynaklardan sermaye artırımı. Hisse sayısı artar, fiyat orantılı düşer.
Bedelli sermaye artırımı. Yeni hisse çıkararak para toplama.
Rüçhan hakkı. Mevcut ortakların bedelli artırıma öncelikli katılma hakkı.
Seyrelme. Sermaye artırımına katılmayan ortağın payının azalması.
Hisse geri alımı. Şirketin kendi hisselerini satın alması.
Düzeltilmiş fiyat. Temettü ve sermaye artırımı etkilerinden arındırılmış geçmiş fiyat serisi.
Kurumlar ve platformlar
SPK. Sermaye Piyasası Kurulu. Düzenleyici ve denetleyici kurum.
KAP. Kamuyu Aydınlatma Platformu. Şirket bildirimlerinin yayınlandığı resmi platform.
MKK. Merkezi Kayıt Kuruluşu. Menkul kıymetlerin kaydını tutan kurum.
Borsa İstanbul. Türkiye’nin borsası.
TCMB. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası.
Analiz kavramları
Kesitsel analiz. Belirli bir anda çok sayıda varlığı karşılaştırma.
Backtest. Bir stratejiyi geçmiş veride sınama.
Geleceğe bakma (look-ahead). Karar anında mevcut olmayan bilgiyi kullanma hatası.
Hayatta kalma yanlılığı. Veri setinde sadece bugüne ulaşabilenlerin bulunması ve sonuçların şişmesi.
Aşırı uyum (overfit). Modelin geçmiş verinin gürültüsüne uydurulması.
Örnek dışı test. Modelin, kurulumunda kullanılmayan bir dönemde sınanması.
Anomali. Teorinin öngörmediği, sistematik piyasa düzensizliği.
Nominal ve reel getiri. Nominal, enflasyon düzeltmesi yapılmamış getiri. Reel, enflasyondan arındırılmış.
Bu, serinin son yazısı. Baştan sona okuduysanız, bir hisseyi almaktan bir portföy kurmaya, bilanço okumaktan fon seçmeye kadar temel çerçeve elinizde.
Bundan sonrası pratik ve tekrar. Küçük başlayın, kararlarınızı yazın, sonuçlarınızı dürüst ölçün.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.