Yeni bir hisseye baktığınızda önünüzde onlarca rakam olur. Sıra önemlidir: yanlış sırayla bakmak, sizi erken bir yargıya götürür. Aşağıdaki altı adım, bir şirketi ilk kez incelerken işleyen bir çerçeve sunar.
1. Şirket ne iş yapıyor?
Basit görünse de en çok atlanan adım budur. Gelirin hangi iş kolundan geldiğini, satışın ne kadarının ihracat olduğunu ve şirketin döviz pozisyonunu bilmeden çarpanlar bir şey ifade etmez. İhracatçı bir sanayi şirketiyle iç pazara satan bir perakendeciyi aynı kurla okuyamazsınız.
2. Kâr gerçekten faaliyetten mi geliyor?
Net kâr; kur farkı, iştirak satışı ya da yeniden değerleme gibi kalemlerle şişebilir. Bakılacak yer esas faaliyet kârı ve FAVÖK’tür. Net kâr artarken faaliyet kârı yerinde sayıyorsa, artışın kaynağını bulmadan devam etmeyin.
3. Değerleme çarpanları — ama sektör bağlamında
- F/K: fiyat / hisse başına kâr
- PD/DD: piyasa değeri / özkaynak
- FD/FAVÖK: firma değeri / faaliyet kârı (borcu da hesaba katar)
Bu çarpanların mutlak “ucuz” seviyesi yoktur; anlamı kendi sektör medyanıyla karşılaştırıldığında ortaya çıkar. Bir bankanın PD/DD’siyle bir teknoloji şirketininki aynı ölçekte okunmaz. Bankalarda FD/FAVÖK zaten anlamsızdır (FAVÖK tanımı yoktur).
4. Bilanço bunu taşıyabiliyor mu?
Borç/özkaynak, net borç/FAVÖK ve cari oran; şirketin kötü bir çeyreği ne kadar rahat atlatacağını söyler. Yüksek borç, faiz oranları yükselirken kârı doğrudan aşağı çeker. Net borcun FAVÖK’e oranının 3’ün üzerine çıkması, sektöre göre değişmekle birlikte dikkat çekmesi gereken bir seviyedir.
5. Kârlılık kalıcı mı?
ROE (özkaynak kârlılığı) ve ROA (aktif kârlılığı) tek bir yılın değil, birkaç yılın ortalamasıyla anlam kazanır. Tek yıl parlayan ROE genelde tek seferlik bir kalemin ürünüdür. Marjların (brüt, faaliyet, net) yönü de en az seviyesi kadar önemlidir.
6. Geçmiş performans ve enflasyon
BIST’te nominal getiri tek başına yanıltıcıdır. %60 nominal getiri, enflasyonun %55 olduğu bir yılda reelde neredeyse yerinde saymaktır. Uzun vadeli karşılaştırmalarda getiriyi enflasyondan arındırmak ya da dolar bazına çevirmek daha sağlıklıdır.
Sırayı özetlersek
| Adım | Soru | Nereye bakılır |
|---|---|---|
| 1 | Ne iş yapıyor? | Genel Bakış |
| 2 | Kâr faaliyetten mi? | Kârlılık, Finansallar |
| 3 | Pahalı mı ucuz mu? | Rasyo Analizi, Şirket Kıyaslaması |
| 4 | Bilanço sağlam mı? | Finansal Sağlık |
| 5 | Kârlılık kalıcı mı? | Kârlılık, Büyüme |
| 6 | Geçmişi ne diyor? | Geçmiş Performans |
Finemar’daki hisse detay sayfası tam olarak bu sırayla düzenlenmiştir: her sekme bir adıma karşılık gelir ve çarpanlar sektör medyanıyla birlikte gösterilir.
Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.