Muhasebe kırmızı bayrakları: bir bilançoda neye dikkat edilir

Kâr ve nakit ayrışması

En önemli kırmızı bayrak: kâr artıyor ama nakit artmıyor.

Bir şirketin net kârı yükseliyor ama faaliyet nakit akışı geride kalıyorsa, o kâr muhasebesel kaynaklardan geliyor olabilir. Tahakkuk kalitesi yazımızda değindiğimiz sorun.

Uzun dönemde net kâr ile faaliyet nakdi birbirine yakın olmalı. Sürekli ayrışıyorlarsa, kârın niteliğinden şüphelenin.

Alacak ve stok şişmesi

Alacaklar ve stoklar, satışlardan hızlı büyüyorsa dikkat.

Alacaklar satıştan hızlı büyüyorsa: ya tahsilat yavaşlıyor ya da satışlar zorlanarak, gevşek şartlarla yapılıyor. İkisi de gelecekte sorun.

Stoklar satıştan hızlı büyüyorsa: satılamayan mal birikiyor olabilir. Gelecekte değer düşüklüğü ya da indirimli satış riski.

Beneish M-skoru, tam bu tür olağandışı değişimleri yakalıyor.

Tek seferlik kalemler

Kârı şişiren tek seferlik gelirlere dikkat.

Arsa satışı, iştirak satışı, yeniden değerleme geliri. Bunlar net kârı yükseltir ama tekrarlanmaz.

Faaliyet kârı ile net kâr arasında büyük ve açıklanamayan fark varsa, sebebini dipnotlarda arayın. Kâr, esas işten değil tek seferlik kalemlerden geliyor olabilir.

Sık değişen muhasebe

Muhasebe politikalarını sık değiştiren bir şirket, dikkat gerektiriyor.

Amortisman yöntemini değiştirmek, karşılık politikasını değiştirmek, gelir kaydetme zamanını değiştirmek. Bunların her biri kârı etkiliyor.

Sık değişiklik, kârı yönetme (earnings management) girişiminin işareti olabilir. İyi şirketler tutarlı muhasebe politikası izliyor.

Karmaşık yapı

Aşırı karmaşık kurumsal yapı, bir kırmızı bayrak olabiliyor.

Çok sayıda iştirak, karmaşık grup içi işlemler, anlaşılması zor bilanço. Bazen bu karmaşıklık, gerçeği gizlemek için.

Loughran-McDonald yazımızdaki okunabilirlik bulgusu burada da geçerli: anlaması zor açıklamalar, genelde iyi haber taşımıyor. Kötü haberi olan yönetim, daha karmaşık yazıyor.

Dipnot uyarıları

Denetçi raporundaki uyarılar, çok önemli ama sık atlanan bir kırmızı bayrak.

“Şartlı görüş”, “dikkat çekilen husus”, “süreklilik şüphesi” gibi ifadeler nadirdir ve nadir oldukları için ciddiye alınmalı.

Bir denetçi, standart metnin dışına çıkıp bir uyarı yazdıysa, orada gerçek bir sorun var demektir.

Türkiye bağlamı

Enflasyon muhasebesi, kırmızı bayrak okumayı karmaşıklaştırıyor.

Parasal pozisyon kalemi, marjlardaki değişimler, düzeltilmiş rakamlar. Normal kırmızı bayraklar (marj daralması gibi) enflasyon etkisiyle karışabiliyor.

Bu yüzden Türkiye’de kâr bazlı işaretleri yorumlarken, enflasyon muhasebesinin etkisini ayırmak gerekiyor. Faaliyet nakit akışı, bu dönemde daha güvenilir bir çapa.

Nasıl okumalı

Bir bilançoyu değerlendirirken bu kırmızı bayrakları kontrol edin.

Kâr artıyor ama nakit geride mi kalıyor?

Alacaklar ve stoklar satıştan hızlı mı büyüyor?

Faaliyet kârı ile net kâr arasında büyük fark var mı? (tek seferlik kalemler)

Muhasebe politikaları sık mı değişiyor?

Denetçi raporunda uyarı var mı?

Hiçbiri tek başına “bu şirket kötü” demek değil. Ama birkaçı bir arada, dikkatli bir inceleme gerektiriyor.

Sıradaki

Sıradaki yazıyla makine öğrenmesi çıktılarına geçiyoruz. İlk konu, özellik öneminin (feature importance) nasıl okunacağı ve neyi gizlediği.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.