Taramanın amacı: elemek, seçmemek
Önemli bir zihniyet farkı var. Tarama, size ne alacağınızı söylemez. Neyi incelemeye değer bulacağınızı söyler. Taramadan çıkan liste, bir alım listesi değil, bir araştırma listesi. Her aday, ikinci bir süzgeçten, gerçek bir incelemeden geçmeli.
Bu ayrım kritik, çünkü çoğu yatırımcı taramaya fazla güvenir. “Şu kriterlere uyuyor, demek ki iyi” diye doğrudan alır. Oysa tarama, sadece nicel bir kaba filtre. Şirketin gerçek durumu, hikayesi, riskleri, sayıların ardında yatar. Tarama bunları göremez.
İyi bir kriter neye benzer
Tarama kriterleri, aradığınız özelliği yansıtmalı. Değer arıyorsanız düşük fiyat-kazanç ya da düşük fiyat-defter oranı. Kalite arıyorsanız yüksek özkaynak kârlılığı, düşük borç. Momentum arıyorsanız son dönem getirisi. Temettü arıyorsanız temettü verimi.
İyi bir kriter, ölçülebilir ve net olmalı. “İyi yönetim” bir tarama kriteri olamaz çünkü ölçülemez. “Son üç yılda kâr büyümesi pozitif” olabilir çünkü nettir. Tarama, sayısal kriterlerle çalışır; niteliksel değerlendirmeyi ikinci aşamaya bırakın.
Az kriter, çok kriter dengesi
Yeni başlayanların en yaygın hatası, çok fazla kriter koymak. On beş kriterli bir tarama, ya hiç sonuç vermez ya da sadece geçmiş veriye mükemmel uyan birkaç tesadüfi hisse döndürür. Her eklenen kriter, listeyi daraltır ve veri madenciliği riskini artırır.
Az kriter ise çok geniş bir liste verir, süzme işini yapmaz. Denge, aradığınız özelliği yakalayan az sayıda anlamlı kriterde. Genelde üç beş iyi seçilmiş kriter, on beş rastgele kriterden çok daha kullanışlı bir liste üretir.
Kritik kriter: likidite
Hangi tarama olursa olsun, atlanmaması gereken bir filtre var: likidite. Taramanız çok cazip ama neredeyse hiç işlem görmeyen bir hisse döndürebilir. Kağıt üzerinde harika ama alıp satamayacağınız bir hisse, işe yaramaz. Bu yüzden minimum işlem hacmi ya da minimum piyasa değeri filtresi, hemen her taramada olmalı. Likidite filtresini ayrı bir yazıda ele alacağız ama prensip baştan geçerli.
Taramayı kendi mantığınıza bağlayın
En sık yapılan hata, internetten hazır bir “kazanan tarama” alıp körü körüne uygulamak. Bir taramanın anlamlı olması için, arkasındaki mantığı anlamanız gerekir. Neden bu kriterler? Bu kriterler hangi tür şirketi bulmayı amaçlıyor? Bu şirketlerin neden iyi performans göstermesini bekliyorsunuz?
Bu soruları cevaplayamıyorsanız, tarama sizin için bir kara kutu ve kara kutuya güvenmek tehlikeli. Kendi yatırım mantığınızı yansıtan, neden çalıştığını anladığınız bir tarama, başkasının verdiği “sihirli formülden” çok daha değerli.
Sıradaki
Sıradaki yazıda değer taramasını ele alıyoruz. Ucuz hisseleri bulmanın yollarını ve “ucuz” ile “değersiz” arasındaki tehlikeli çizgiyi.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.