Ortalamaya dönüş
Bir seri, uzun dönem ortalamasından saptığında geri çekilme eğilimindeyse, ortalamaya dönüyor deniyor.
Faiz oranları, volatilite, bazı değerleme oranları bu davranışı gösteriyor. Aşırı yükseldiklerinde düşme, aşırı düştüklerinde yükselme eğilimi.
Hisse fiyatları ise ortalamaya dönmüyor, rastgele yürüyor. Bir seviyeye çıktıktan sonra oraya “geri dönmesi” için bir sebep yok.
Bu ayrım kritik: ortalamaya dönen bir seriye mean-reversion stratejisi kurabilirsiniz, rastgele yürüyen bir seriye kuramazsınız.
Dönüş hızı
Ortalamaya dönen bir seride bir sonraki soru: ne kadar hızlı?
Hız, yarı ömürle ölçülüyor. Yarı ömür, bir sapmanın yarısının kapanması için geçen süre.
Kısa yarı ömür: seri hızla dengesine dönüyor. Sapmalar kısa ömürlü. Mean-reversion stratejisi için iyi.
Uzun yarı ömür: seri çok yavaş dönüyor. Bir sapma aylarca, yıllarca sürebilir. Strateji için sabır ve risk gerektiriyor.
Strateji açısından
Bir mean-reversion stratejisinin uygulanabilirliği, dönüş hızına bağlı.
Yarı ömür çok kısaysa (günler), işlem maliyeti kazancı yiyebilir. Çok sık işlem yapmanız gerekir.
Yarı ömür çok uzunsa (yıllar), pozisyonu o kadar uzun tutmanız gerekir ve bu sürede fark daha da açılabilir. Kaldıraç varsa, dönüşü göremeden tasfiye olursunuz.
İdeal yarı ömür, işlem maliyetini karşılayacak kadar uzun ama sabrınızı aşmayacak kadar kısa.
Ölçüm tuzağı
Ortalamaya dönüş, geçmişe bakınca her zaman var gibi görünür. Bu bir yanılsama.
Herhangi bir sınırlı seride, gözlemler bir ortalama etrafında dağılır ve “ortalamaya dönüyor” gibi görünür. Ama bu, gelecekte de döneceği anlamına gelmez.
Gerçek soru: dönüş, istatistiksel olarak anlamlı mı? Yoksa sadece geriye bakışın yarattığı bir görüntü mü?
Durağanlık testleri (ADF) tam bunu kontrol ediyor. Bir seri durağansa, gerçek bir ortalamaya dönüş var. Durağan değilse, gördüğünüz dönüş sahte olabilir.
Rejim değişimi riski
En büyük tehlike, ortalamanın kendisinin değişmesi.
Bir seri geçmişte bir ortalamaya dönüyordu. Ama o ortalama, bir rejim değişimiyle kaydı. Şimdi eski ortalamaya “geri dönmesini” bekliyorsunuz ama o ortalama artık geçerli değil.
Türkiye’de bu risk büyük. Faiz, kur, değerleme oranlarının “normal” seviyeleri rejimden rejime değişti. Eski normale dönüş beklemek, yanlış bir çıpaya güvenmek olabilir.
Nasıl okumalı
Bir mean-reversion iddiası gördüğünüzde önce sorun: bu seri gerçekten ortalamaya dönüyor mu (durağan mı), yoksa geriye bakış yanılsaması mı?
Dönüş hızı ne? Yarı ömür, stratejiyi uygulanabilir kılacak aralıkta mı?
İşlem maliyeti ve dönüş hızı birlikte değerlendirildiğinde strateji anlamlı mı?
Ve ortalamanın kendisi kayıyor olabilir mi? Rejim değişimi, mean-reversion stratejilerinin en büyük düşmanı.
Sıradaki
Sıradaki yazıyla istatistiksel test yorumlama bölümüne geçiyoruz. İlk konu güven aralığı: bir tahminin belirsizliğini gösteren en dürüst araç.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.