Ne yapıyor
Meta-analiz, aynı soruyu inceleyen birçok çalışmayı bir araya getiriyor.
Her çalışmanın sonucunu ve güvenilirliğini alıp, ağırlıklı bir birleşik tahmin üretiyor. Büyük ve güvenilir çalışmalar daha çok ağırlık alıyor.
Sonuç, tek bir çalışmadan daha güçlü çünkü daha çok veriye dayanıyor ve tek çalışmaların gürültüsünü ortalıyor.
Teknik analiz üzerine Park ve Irwin’in derlemesi, 92 çalışmayı birleştiren bu türden bir çalışmaydı.
Neden daha güvenilir
Tek bir çalışma, o çalışmanın özel koşullarına bağlı. Belirli bir dönem, belirli bir örneklem, belirli bir yöntem.
Meta-analiz, farklı koşullardaki çalışmaları birleştirerek bu özgüllüğü aşıyor. Bir bulgu, birçok farklı çalışmada tutuyorsa, o çalışmaların özel koşullarına bağlı değil demektir.
Bu, bir bulguya güvenmenin en güçlü yollarından biri: bağımsız tekrarlamaların sistematik birleşimi.
Yayın yanlılığını ele alıyor
İyi bir meta-analiz, yayın yanlılığını hesaba katmaya çalışıyor.
Yayın yanlılığı yazımızda değindiğimiz gibi, anlamlı sonuçlar yayınlanıyor, anlamsızlar çekmecede kalıyor. Bu, literatürü çarpıtıyor.
Meta-analiz bunu tespit etmek için yöntemler kullanıyor. Huni grafiği (funnel plot) bunlardan biri: çalışmaların dağılımı simetrikse yayın yanlılığı düşük, asimetrikse yüksek.
Bir meta-analiz yayın yanlılığını kontrol etmiş mi, bu onun kalitesinin işareti.
Heterojenlik
Meta-analizin önemli bir çıktısı, heterojenlik: çalışmalar birbiriyle ne kadar uyumlu?
Düşük heterojenlik: çalışmalar benzer sonuçlar veriyor. Birleşik tahmin güvenilir.
Yüksek heterojenlik: çalışmalar çok farklı sonuçlar veriyor. Birleşik tahmine güvenmek zor; farkın sebebini anlamak gerekiyor.
Yüksek heterojenlik, bir bulgunun koşullara çok bağlı olduğunu gösteriyor. Mesela bir anomali bazı piyasalarda var, bazılarında yok. Bu durumda tek bir birleşik sayı yanıltıcı.
Çöp girer çöp çıkar
Meta-analizin sınırı: birleştirdiği çalışmalar kadar iyi.
Kötü çalışmaları birleştirmek, kötü bir sonuç veriyor. Meta-analiz, zayıf çalışmaları sihirli biçimde güçlü yapmıyor.
İyi bir meta-analiz, çalışmaları kalitelerine göre seçiyor ve zayıf olanları dışlıyor ya da ayrı değerlendiriyor. Hangi çalışmaların dahil edildiği, sonucu belirliyor.
Bir meta-analizin dahil etme kriterlerine bakın. Çok gevşekse, çöp çalışmalar sonucu bozmuş olabilir.
Nasıl okumalı
Bir meta-analiz, tek bir çalışmadan daha güçlü kanıt. Ama şunları sorun.
Kaç çalışma birleştirilmiş ve nasıl seçilmiş? Dahil etme kriterleri sağlam mı?
Yayın yanlılığı kontrol edilmiş mi? Huni grafiği ya da benzeri var mı?
Heterojenlik ne? Çalışmalar uyumlu mu, yoksa çok mu farklı? Yüksek heterojenlikte, tek bir birleşik sayıya güvenmeyin.
Ve birleşik etki büyüklüğü ne? Anlamlı ama önemsiz olabilir.
Bir konu hakkında meta-analiz varsa, tek bir çalışmadan çok ona güvenin. Ama meta-analizin de kalitesini değerlendirin.
Sıradaki
Sıradaki yazıda ön kayıt ve tekrarlanabilirliği ele alıyoruz. Bir araştırmanın güvenilirliğini artıran modern uygulamalar.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.