Neden kıyas gerekir
Bir getiri sayısı, tek başına havada asılı kalır. İyi mi kötü mü, ancak bir alternatife göre belli olur. Kıyas, şu soruyu cevaplar: bu getiriyi elde etmek için harcadığım emek ve aldığım risk, daha basit bir alternatiften daha mı iyi sonuç verdi?
Bu soru kritik, çünkü çoğu aktif yatırımcı, aslında hiç uğraşmadan bir endeks fonu alsaydı daha iyi ederdi. Ama kıyas yapmadıkları için bunu fark etmezler. Nominal getirilerine bakıp mutlu olurlar, oysa pasif bir alternatif onları geçmiştir. Kıyaslama, bu rahatsız edici ama değerli gerçeği ortaya çıkarır.
Doğru kıyası seçmek
Kıyas, ne yapmaya çalıştığınıza uygun olmalı. BIST hisseleri seçiyorsanız, doğru kıyas bir BIST endeksi. Karma bir portföyünüz varsa, kıyas da benzer bir karma olmalı. ABD hisseleri tutuyorsanız, ilgili ABD endeksi. Elmayı elmayla karşılaştırmak gerekir.
Yanlış kıyas, yanıltır. Riskli bir hisse portföyünü, sakin bir mevduatla karşılaştırıp “çok daha iyiyim” demek anlamsız; farklı risk seviyeleri. Ya da tam tersi, çok riskli bir portföyü sakin bir endeksle karşılaştırıp memnun olmak, aldığınız fazla riski görmezden gelmek. Kıyas, hem strateji hem risk seviyesi açısından size benzer olmalı.
En yaygın kıyas hatası: en iyi performansa bakmak
Bir tuzak, kendinizi en iyi performans gösteren şeyle karşılaştırmak. “Keşke o hisseyi alsaydım, üçe katlandı.” Bu, anlamsız bir kıyas, çünkü geriye dönüp en iyiyi bulmak her zaman mümkün. Herkes, geçmişte en çok kazandıranı gösterebilir; ama önceden onu seçmek başka bir şey.
Doğru kıyas, geriye dönük en iyi seçim değil, önceden erişilebilir gerçekçi alternatif: bir endeks, bir pasif portföy. “Keşke şunu alsaydım” oyunu, sadece pişmanlık üretir ve öğretici değildir. Gerçekçi kıyas ise, aktif çabanızın gerçekten değer katıp katmadığını gösterir.
Kıyasın psikolojik değeri
Kıyaslama, sadece bir ölçüm aracı değil, aynı zamanda beklenti yönetimi. Piyasa genel olarak düştüğünde, portföyünüzün düşmesi normal; kıyas, bunu bağlamına oturtur ve gereksiz paniği önler. “Yüzde 15 kaybettim” korkutucu; ama “piyasa yüzde 25 düşerken ben yüzde 15 kaybettim” aslında iyi bir performans. Kıyas, mutlak sayıların yarattığı duygusal tepkiyi dengeler.
Aynı şekilde, boğa piyasasında herkes kazanır ve kolayca kendini deha sanabilir. Kıyas, bu yanılsamayı da düzeltir: “yüzde 40 kazandım ama piyasa yüzde 60 yükseldi” gerçeği, ayakları yere bastırır. Kıyas, hem gereksiz korkuya hem de sahte gurura karşı bir çıpa.
Kendi hedefinizle kıyaslama
Son olarak, en anlamlı kıyaslardan biri, piyasa değil, kendi hedefinizdir. Yatırımınızın amacı, belli bir hedefe ulaşmak (emeklilik, bir alım, bir birikim düzeyi). Performansı, bu hedefe giden yolda nerede olduğunuzla da kıyaslayabilirsiniz. Piyasayı yenip yenmediğiniz, hedefinize ulaşıp ulaşmadığınız kadar önemli olmayabilir. Bazı yatırımcılar için, piyasayı yenmek yerine, hedefe ulaşmaya yetecek istikrarlı bir getiri, çok daha anlamlı bir başarı ölçütü. Doğru kıyas, sonuçta sizin ne başarmaya çalıştığınıza bağlı.
Sıradaki
Sıradaki yazıda bir pozisyonu gözden geçirmeyi ele alıyoruz. Elinizdeki bir yatırımı düzenli olarak nasıl değerlendireceğinizi ve tutma ya da satma kararını nasıl vereceğinizi.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.