Sürü davranışı ne
Sürü davranışı, yatırımcıların kendi bilgilerini bir kenara bırakıp başkalarını taklit etmesi.
İki türü var. Rasyonel sürü: başkalarının bir şey bildiğini varsayıp onları takip etmek. Duygusal sürü: sadece kalabalığa uymak, geride kalma korkusu.
Sürü, fiyatları temelden saptırabiliyor. Herkes aynı hisseye koştuğunda, o hisse temelin üstüne çıkıyor. Sonra sürü ters döndüğünde çöküyor.
Nasıl ölçülür
Sürü davranışını ölçmek zor çünkü doğrudan gözlemlenemiyor. Dolaylı ölçüler var.
Getiri dağılımının daralması. Sürü varsa, hisseler birbirine benzer hareket eder. Yani hisseler arası getiri farkı (dağılım) daralır. Christie ve Huang’ın yöntemi bunu kullanıyor: piyasa stresli anlarda hisselerin dağılımı beklenenden az mı?
İşlem yönü uyumu. Yatırımcıların aynı anda aynı yönde işlem yapması. Alıcıların ve satıcıların dengesizliği.
Pozisyon benzerliği. Kurumsal yatırımcıların benzer pozisyonlara yönelmesi.
Türkiye bulguları
Borsa İstanbul üzerine sürü çalışmaları yapılmış ve ilginç sonuçlar var.
Yabancı yatırımcı girişi arttığında piyasa genelinde sürü davranışının yükseldiği bulunuyor. Yani yabancı akımı, sürüyü tetikliyor.
Ve kriz dönemlerinde ilginç bir kalıp: bazı çalışmalar, kriz anlarında sürü davranışının azaldığını buluyor. Sebep, kriz sırasında işlem hacminin ve katılımın düşmesi olabilir.
Sürü, küçük şirketlerde ve düşük getirili hisselerde daha belirgin. Yani en çok manipülasyona açık hisselerde.
Çift taraflı bilgi
Sürü davranışı bulgusu, iki şekilde okunabiliyor.
Bir fırsat olarak: sürü, yanlış fiyatlama yaratıyor. Sürüye karşı pozisyon almak (kontrarian), o aşırılıklar düzeldiğinde kâr getirebilir.
Bir tehlike olarak: sürüye katılmak, şişen bir balona binmek demek. Sürü ters döndüğünde, aynı hızla çöküş.
İkisi de doğru ve hangisinin geçerli olduğu zamanlamaya bağlı. Sürünün erken aşamasında katılmak kazandırabilir, geç aşamasında yıkabilir.
Ölçüm tuzakları
Sürü ölçümlerinin sınırları var.
Gerçek sürü mü, ortak tepki mi? Hisseler birlikte hareket ediyorsa, bu sürü olabilir ya da hepsinin aynı habere tepki vermesi olabilir. İkincisi rasyonel, sürü değil. Ölçüler bunları ayırmakta zorlanıyor.
Ölçü seçimi. Farklı sürü ölçüleri farklı sonuç verebiliyor. Dağılım bazlı ölçü ile işlem bazlı ölçü aynı şeyi söylemeyebilir.
Nasıl okumalı
Bir sürü davranışı çalışması okurken şunları sorun.
Sürü nasıl ölçülmüş? Dağılım daralması, işlem uyumu, pozisyon benzerliği?
Gerçek sürü ile ortak habere tepki ayırt edilmiş mi? İkincisi rasyonel, sürü değil.
Hangi dönemlerde, hangi hisselerde güçlü? Genelde küçük hisseler ve belirli rejimler.
Ve sürü bulgusu, sizin için fırsat mı tehlike mi? Zamanlamaya bağlı: erken katılım kazanç, geç katılım yıkım.
Sıradaki
Sıradaki yazıda işlem verisinden davranış çıkarımını ele alıyoruz. Gerçek alım satım kayıtlarından yatırımcı psikolojisi nasıl okunur.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.