Gelir tablosu: satıştan kâra giden yol

Bilanço bir fotoğrafsa, gelir tablosu bir filmdir. Belirli bir dönem boyunca şirketin ne kadar sattığını, ne kadar harcadığını ve geriye ne kaldığını gösterir.

Tablo yukarıdan aşağıya doğru okunur ve her satırda bir şey eksilir.

Basamaklar

Hasılat (satışlar). En üstteki satır. Şirketin sattığı mal ve hizmetlerin toplam tutarı.

Buradaki büyümeye bakarken şunu sorun: fiyat artışından mı geliyor, miktar artışından mı. Türkiye gibi yüksek enflasyon ortamında ciro büyümesi çoğu zaman sadece fiyat artışıdır. Miktar bilgisi genelde faaliyet raporunda operasyonel veriler bölümünde bulunuyor.

Satışların maliyeti. Sattığınız ürünü üretmenin ya da satın almanın doğrudan maliyeti.

Brüt kâr. Hasılat eksi satışların maliyeti.

Brüt kâr marjı, şirketin fiyatlama gücü hakkında bilgi verir. Marj yüksekse şirket ürününü maliyetinin belirgin üstünde satabiliyor demektir. Marj daralıyorsa ya maliyet baskısı var ya rekabet artmış.

Faaliyet giderleri. Pazarlama, satış, dağıtım, genel yönetim ve araştırma geliştirme giderleri.

Faaliyet kârı. Brüt kârdan faaliyet giderleri çıkarıldıktan sonra kalan.

Bu satır çok önemli. Şirketin esas işinden ne kazandığını gösterir. Finansman, kur farkı ve tek seferlik kalemler henüz devreye girmemiştir.

Diğer gelir ve giderler. Buraya çok şey giriyor. Kur farkları, tek seferlik satışlar, karşılıklar.

Finansman gelir ve giderleri. Faiz ödemeleri ve faiz gelirleri. Borçlu şirketlerde büyük bir kalem.

Vergi öncesi kâr.

Vergi.

Net kâr. En alttaki satır. Hisse başına kâr bu sayıdan hesaplanıyor.

Marjlar

Her basamağı hasılata bölerek marj elde ediyorsunuz. Marjlar, şirketleri farklı büyüklüklerine rağmen karşılaştırmanızı sağlıyor.

Brüt marj: fiyatlama gücü ve maliyet yapısı.

Faaliyet marjı: esas işin kârlılığı. Sektörler arasında büyük farklar var, bu yüzden sadece aynı sektördeki şirketlerle karşılaştırın.

Net marj: her şey sonrası kalan.

Marjların seviyesinden çok trendine bakın. Daralan marj, artan cirodan daha önemli bir sinyaldir.

FAVÖK nedir

Sıkça duyacağınız bir kavram. Faiz, vergi ve amortisman öncesi kâr.

Mantığı şu: şirketin esas faaliyetinin ürettiği nakde yakın bir gösterge elde etmek. Faizi çıkarıyoruz çünkü finansman yapısı iş modelinden bağımsız. Amortismanı çıkarıyoruz çünkü nakit çıkışı değil, muhasebesel bir dağıtım.

Faydası var ama körü körüne kullanmayın. FAVÖK, gerçekleşen yatırım harcamalarını görmezden geliyor. Sürekli makine yenilemek zorunda olan bir şirkette amortismanı yok saymak, gerçek maliyeti gizlemek olur.

Net kârın kalitesi

Aynı net kâr rakamı farklı kalitelerde olabilir.

Tek seferlik kalemler. Arsa satışı, iştirak satışı, dava kazancı. Net kârı şişirir ama tekrarlanmaz. Bu tür bir kalem varsa gelecek yıl kâr düşecek demektir ve o düşüş bir bozulma değil, normalleşmedir.

Kur farkı. Türkiye’de en büyük gürültü kaynağı. Döviz borcu olan şirketin kârı, kur hareketiyle savruluyor. Operasyon hiç değişmemiş olabilir.

Karşılık iptalleri. Geçmişte ayrılmış bir karşılığın iptal edilmesi kâr yazdırıyor.

Bu yüzden net kâra tek başına bakmak yerine faaliyet kârıyla karşılaştırın. İkisi arasında büyük ve açıklanamayan fark varsa, sebebini dipnotlarda arayın.

Enflasyon muhasebesi etkisi

Türkiye’de gelir tablosu okurken ek bir katman var.

Enflasyon düzeltmesi sonrası satışlar ve maliyetler farklı zaman ağırlıklarıyla düzeltiliyor. Sonuç genelde marj aleyhine oluyor. Bazı şirketlerde düzeltme öncesi pozitif olan FAVÖK, sonrasında negatife dönebiliyor.

Ayrıca parasal pozisyon kazanç kaybı diye yeni bir kalem var. Borçlu şirketler buradan kâr yazıyor, nakit zengini şirketler zarar. Bu kalem operasyonla ilgili değil, bilanço yapısıyla ilgili.

Yani net kâr karşılaştırmalarında bu kalemi ayırmadan yorum yapmak zor.

Çeyreklik mi yıllık mı

Şirketler üç ayda bir tablo yayınlıyor. İkisinin de kullanımı var.

Çeyreklik veriler güncel ama mevsimsellik taşıyor. Perakendede son çeyrek, turizmde yaz çeyreği doğal olarak güçlü olur. Bu yüzden çeyrekleri bir önceki çeyrekle değil, geçen yılın aynı çeyreğiyle karşılaştırın.

Son dört çeyreği toplayarak yıllıklandırılmış bir seri elde edebilirsiniz. Bu, mevsimselliği ortadan kaldırır ve trendi daha net gösterir.

Okuma sırası

Pratik bir sıra önerelim.

Önce hasılat büyümesine bakın ve bunun fiyattan mı miktardan mı geldiğini araştırın.

Sonra brüt ve faaliyet marjlarının trendine bakın.

Sonra faaliyet kârı ile net kâr farkını inceleyin ve arada büyük fark varsa sebebini bulun.

Son olarak finansman giderinin faaliyet kârına oranına bakın. Bu oran yüksekse şirket kazandığının önemli kısmını faize veriyor demektir.

Dört adım, yaklaşık on dakika, ve şirket hakkında sayılara dayalı bir görüşünüz oluyor.

Sıradaki

Bir sonraki yazıda nakit akım tablosuna geçiyoruz. Kâr ile nakit neden farklı ve hangisi daha güvenilir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.