Bilanço nasıl okunur: şirketin fotoğrafı

Bir şirketin finansal durumunu anlamak için üç tabloya bakıyoruz. Bilanço, gelir tablosu ve nakit akım tablosu. Bu yazı ilkini anlatıyor.

Bilanço bir fotoğraftır

Bilanço, belirli bir tarihte şirketin neye sahip olduğunu ve kime ne borçlu olduğunu gösteriyor.

Vurgulanması gereken şey “belirli bir tarih”. Bilanço bir dönem boyunca ne olduğunu anlatmıyor, o günkü durumu gösteriyor. Yıl sonu bilançosu 31 Aralık günü çekilmiş bir fotoğraf gibi.

Yapısı çok basit bir denkleme dayanıyor:

Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar

Şirketin sahip olduğu her şeyin bir finansman kaynağı var. Ya borçla alınmış ya da ortakların parasıyla. Bu denklem her zaman tutar, tanım gereği.

Varlık tarafı

Dönen varlıklar bir yıl içinde nakde dönmesi beklenen kalemler.

Nakit ve nakit benzerleri. Kasadaki para, banka mevduatı, kısa vadeli menkul kıymetler. Şirketin acil durumda ne kadar hareket alanı olduğunu gösterir.

Ticari alacaklar. Mal sattınız ama parasını henüz almadınız. Bu kalemin satışlara göre hızlı büyümesi bir uyarı işareti, çünkü ya tahsilat yavaşlıyor ya da satışlar zorlanarak yapılıyor demektir.

Stoklar. Depodaki mallar. Aynı şekilde satışlara göre hızlı büyüyorsa dikkat edin. Satılamayan mal birikiyor olabilir.

Duran varlıklar uzun vadeli kalemler.

Maddi duran varlıklar. Arsa, bina, makine, taşıt. Sermaye yoğun sektörlerde bilançonun en büyük kalemi.

Maddi olmayan duran varlıklar. Markalar, lisanslar, yazılım.

Şerefiye. Bir şirket satın alındığında ödenen bedelin, satın alınan varlıkların değerini aşan kısmı. Büyük bir şerefiye kalemi varsa dikkatli olun. Satın alma başarısız olursa bu kalem silinir ve büyük bir zarar yazılır.

İştirakler. Başka şirketlerdeki paylar. Holdinglerde bilançonun ana kalemi.

Kaynak tarafı

Kısa vadeli yükümlülükler bir yıl içinde ödenmesi gereken borçlar. Ticari borçlar, kısa vadeli krediler, vergi borçları.

Uzun vadeli yükümlülükler daha uzun vadeli krediler, çıkarılmış tahviller, kıdem tazminatı karşılıkları.

Özkaynaklar ortakların payı. İçinde ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, geçmiş yıl kârları ve dönem kârı var.

Özkaynağın toplam varlıklara oranı, şirketin ne kadarının borçla finanse edildiğini gösteriyor. Düşükse şirket kaldıraçlı çalışıyor demektir.

Bakılacak birkaç şey

Net borç. Toplam finansal borçtan nakit ve nakit benzerlerini çıkarın. Bu, şirketin gerçek borç yükü. Bazı şirketler yüksek borç taşıyor ama aynı zamanda yüksek nakit tutuyor, net bakınca durum farklı görünüyor.

Cari oran. Dönen varlıklar bölü kısa vadeli yükümlülükler. 1’in altındaysa şirket kısa vadeli borçlarını dönen varlıklarıyla karşılayamıyor demektir. Sektöre göre normal seviye değişir.

İşletme sermayesi. Dönen varlıklar eksi kısa vadeli yükümlülükler. Şirketin günlük faaliyetlerini sürdürmek için bağladığı para.

Döviz pozisyonu. Türkiye’de en kritik kalemlerden biri. Şirketin döviz cinsinden varlıkları ile borçları arasındaki fark, dipnotlarda ayrı bir tabloda veriliyor. Gelirleri TL, borcu dolar olan bir şirket kur artışında iki taraftan birden zarar görür.

Trend her şeyden önemli

Tek bir bilanço size fotoğraf verir. Üç yıllık seri size hikaye verir ve hikaye çok daha faydalı.

Bakılacak trendler şunlar.

Alacaklar ve stoklar satışlardan hızlı mı büyüyor. Evetse, büyüme nakit tüketiyor demektir.

Borç seviyesi artıyor mu. Artıyorsa, artan borçla ne yapıldığına bakın. Yatırıma mı gidiyor, yoksa mevcut borcu çevirmeye mi.

Özkaynak büyüyor mu. Kâr eden ve dağıtmayan şirketin özkaynağı doğal olarak büyür.

Nakit seviyesi nasıl gidiyor.

Enflasyon muhasebesi uyarısı

Türkiye’de bilanço okurken bir ek katman var.

Enflasyon muhasebesine geçişle birlikte maddi duran varlıklar ve özkaynaklar güncel satın alma gücüne çevrildi. Bu, bilanço büyüklüklerini ciddi biçimde değiştirdi.

Pratik sonucu şu: düzeltme öncesi ve sonrası bilançoları yan yana koyup trend çizmek yanıltıcı. Özellikle özkaynak ve maddi duran varlık kalemlerinde büyük sıçramalar göreceksiniz ve bunlar operasyonel bir değişimi yansıtmıyor.

Nereden bulunur

Halka açık şirketlerin finansal tabloları KAP’ta yayınlanıyor ve herkese açık. Şirketin yatırımcı ilişkileri sayfalarında da bulabilirsiniz.

Dipnotları atlamayın. Bilançodaki bir satırın altında ne olduğu genelde dipnotlarda anlatılıyor ve asıl bilgi orada.

Sıradaki

Bir sonraki yazıda gelir tablosuna geçiyoruz. Satışlardan net kâra kadar hangi kalemler var, hangileri gerçek performansı gösteriyor.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.