Temettü, bedelli, bedelsiz: hisse sayınız neden değişiyor

Bir sabah hesabınıza bakıyorsunuz ve hisse sayınız artmış ama fiyat düşmüş. Ya da temettü yattı ama toplam değeriniz değişmedi.

Bu işlemlerin mekaniği ilk bakışta kafa karıştırıyor. Aslında hepsi tek bir prensibe dayanıyor: bedava para yoktur.

Temettü

Şirket kâr eder ve genel kurulda dağıtma kararı alınırsa, payınız oranında nakit alırsınız.

Süreç şöyle işliyor. Genel kurul kararı alınır, dağıtım tarihi belirlenir. Belirlenen tarihte hisseye sahip olan kişi temettüyü alır.

Kritik nokta şu: temettü ödendiği gün hisse fiyatı, ödenen tutar kadar düşürülür. Buna temettü düzeltmesi deniyor.

Yani şöyle olur. Hisseniz 100 lira, 8 lira temettü ödeniyor. Ertesi gün hisse 92 liradan açılıyor ve hesabınıza 8 lira nakit giriyor. Toplam varlığınız hâlâ 100 lira.

Temettü yeni bir değer yaratmıyor. Şirketin içindeki nakdi sizin cebinize taşıyor.

Bu, temettünün önemsiz olduğu anlamına gelmiyor. Şirketin nakit üretebildiğinin kanıtı, yönetimin sermaye tahsisinde disiplinli olduğunun işareti ve size seçim özgürlüğü veriyor. Ama “bedava para geldi” değil.

Bedelsiz sermaye artırımı

Şirket iç kaynaklarını sermayeye ekliyor ve karşılığında ortaklara bedava hisse veriyor.

Yüzde 100 bedelsiz alırsanız hisse sayınız ikiye katlanır. Aynı gün hisse fiyatı yarıya iner.

100 hisseniz vardı, her biri 40 lira, toplam 4.000 lira. Bedelsiz sonrası 200 hisseniz oluyor, her biri 20 lira, toplam yine 4.000 lira.

Değişen tek şey pastanın kaç dilime bölündüğü. Pasta aynı.

Peki neden yapılıyor. Birkaç sebep var. Hisse fiyatı çok yükselmişse küçük yatırımcı için erişilebilirlik sağlıyor. Likidite artabiliyor. Ve bazen şirketin sermayesini büyütme ihtiyacı oluyor.

Türkiye’de bedelsiz artırımlar zaman zaman olumlu haber gibi karşılanıyor ve fiyat yükseliyor. Matematiksel olarak bunun bir dayanağı yok. Piyasanın bunu bir güven işareti olarak yorumlaması söz konusu olabilir ama işlemin kendisi değer üretmiyor.

Bedelli sermaye artırımı

Burada durum farklı ve dikkat gerektiriyor.

Şirket yeni hisse çıkarıyor ve bunları satarak para topluyor. Mevcut ortaklara öncelikli alma hakkı veriliyor, buna rüçhan hakkı deniyor.

İki seçeneğiniz var.

Katılırsınız. Belirlenen fiyattan yeni hisse alırsınız. Cebinizden para çıkar, ortaklık oranınız korunur.

Katılmazsınız. Ortaklık oranınız azalır. Buna seyrelme deniyor. Rüçhan hakkınızı borsada satabilirsiniz, bu bir miktar telafi sağlar.

Bedelli artırımın önemi şu: şirket para istiyor. Neden istediği kritik bir soru.

Yatırım için istiyorsa ve o yatırım getiri üretecekse olumlu olabilir. Borç ödemek ya da zararı kapatmak için istiyorsa, bu bir sıkıntı işareti.

Bu yüzden bedelli artırım duyurusunda ilk bakılacak şey fon kullanım raporu. Toplanan paranın nereye gideceği orada yazıyor.

Rüçhan hakkı nasıl çalışır

Bedelli artırıma katılma hakkınız, belirli bir süre boyunca borsada işlem görüyor.

Katılmak istemiyorsanız bu hakkı satabilirsiniz. Hakkın değeri, yeni hisse fiyatı ile piyasa fiyatı arasındaki farktan geliyor.

Dikkat: hakkı ne kullanır ne satarsanız süre sonunda değersiz hale gelir. Bedelli artırım sürecindeki bir hissede işlem yapmadan önce takvimi kontrol edin.

Hisse geri alımı

Şirket kendi hisselerini borsadan satın alıyor. Bu, temettünün bir alternatifi.

Etkisi şu: dolaşımdaki hisse sayısı azalır, kalan hisselerin her birinin payı büyür. Hisse başına kâr mekanik olarak yükselir.

Değerlendirirken sorulacak soru: şirket bunu neden yapıyor. Hissesini ucuz buluyorsa ve elinde fazla nakit varsa mantıklı. Sadece fiyatı desteklemek için yapıyorsa etki geçici olur ve program bitince kaybolur.

Birleşme ve bölünme

Şirketler birleştiğinde ya da bölündüğünde elinizdeki hisseler dönüşüyor. Değişim oranı önceden ilan ediliyor.

Bu işlemler nadir ama gerçekleştiğinde vergi ve maliyet açısından sonuçları olabiliyor. Duyuruyu dikkatle okuyun.

Geriye dönük fiyat düzeltmesi

Bu işlemlerin hepsi grafiklerde bir sorun yaratıyor.

Bedelsiz artırım sonrası fiyat yarıya iniyor. Grafiğe bakan biri şirketin yüzde 50 değer kaybettiğini sanabilir. Halbuki hiçbir şey kaybedilmedi.

Bu yüzden ciddi veri sağlayıcılar düzeltilmiş fiyat serisi kullanıyor. Geçmiş fiyatlar, bedelsiz ve temettü etkilerinden arındırılıyor.

Uzun dönemli bir grafiğe bakarken düzeltilmiş seri mi ham seri mi olduğunu kontrol edin. Ham seriyle yapılan getiri hesapları yanlış çıkar.

Takvimi takip etmek

Bu işlemlerin hepsi KAP’ta duyuruluyor. Portföyünüzdeki şirketlerin bildirimlerini takip etmek, sürprizle karşılaşmamanın tek yolu.

Özellikle bedelli artırımda süre sınırlı. Fark etmezseniz hem seyrelirsiniz hem rüçhan hakkınızı boşa harcarsınız.

Sıradaki

Bir sonraki yazıda grafiklere geçiyoruz. Mum grafiği nasıl okunur, zaman dilimi ne anlama gelir, grafikte gerçekten ne görüyoruz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.