Emir tipleri: aynı hisseyi almanın kaç farklı yolu var

Bir hisseyi almak istediğinizde sisteme bir emir gönderiyorsunuz. O emri nasıl yazdığınız, ödeyeceğiniz fiyatı doğrudan etkiliyor.

Çoğu yeni yatırımcı tek bir emir tipi kullanıyor ve genelde yanlış olanı.

Limit emir: fiyatı siz belirlersiniz

En temel ve çoğu durumda en doğru emir tipi.

“Bu hisseden 100 adet, en fazla 42,50 liradan al” dersiniz. Sistem sizin emrinizi defterine yazar. Satıcı 42,50 ya da altında bir fiyata razı olursa işlem gerçekleşir. Olmazsa emriniz bekler.

Avantajı: ödeyeceğiniz azami fiyatı siz belirlersiniz. Kötü sürprizle karşılaşmazsınız.

Dezavantajı: işlem gerçekleşmeyebilir. Fiyat sizin belirlediğiniz seviyeye hiç gelmezse emriniz boşta kalır ve hareketi kaçırırsınız.

Satarken de aynı mantık çalışır: “en az şu fiyattan sat.”

Piyasa emri: hız için fiyattan vazgeçersiniz

“Ne olursa olsun şimdi al” demektir. Emir defterindeki en iyi fiyattan başlayarak, emriniz tamamlanana kadar sırayla eşleşir.

Avantajı: neredeyse kesin gerçekleşir.

Dezavantajı: hangi fiyattan gerçekleşeceğini bilmiyorsunuz. İşte tehlike burada.

Diyelim bir hissede alış tarafında 42,50’de 100 lot, 43,20’de 200 lot, 45,00’te 500 lot var. Siz piyasa emriyle 700 lot alırsanız, ortalama maliyetiniz 42,50 değil, çok daha yüksek olur. Emriniz defteri yiyerek yukarı tırmanır.

Likit bir hissede bu fark küçüktür. İşlem hacmi düşük bir hissede felaket olabilir.

Pratik kural: işlem hacmi düşük hisselerde asla piyasa emri kullanmayın. Limit emir kullanın ve gerekirse fiyatı biraz cömert tutun. Sonucu görürsünüz, sürprizle karşılaşmazsınız.

Emrin süresi

Emrinizin ne kadar geçerli olacağını da belirlersiniz.

Günlük emir: o seans sonunda gerçekleşmezse iptal olur. En yaygın kullanım.

Tarihli emir: belirlediğiniz tarihe kadar geçerli kalır. Uzun süre bekleyen emirlerinizi ara ara gözden geçirin, unutulmuş bir emir istemediğiniz bir anda gerçekleşebilir.

Kalanı iptal et: emrin gerçekleşebilen kısmı gerçekleşir, kalanı iptal edilir.

Gerçekleşmezse iptal: ya tamamı anında gerçekleşir ya da hiçbiri.

Son ikisi daha çok büyük emirler ve profesyonel kullanım için. Başlangıçta günlük limit emir çoğu ihtiyacı karşılıyor.

Şarta bağlı emirler

Bazı platformlar belirli koşullarda tetiklenen emirler sunuyor.

Zarar durdur. Fiyat belirlediğiniz seviyenin altına inerse satış emri tetiklenir. Amaç kaybı sınırlamak.

Dikkat edilecek nokta şu: tetiklendiğinde eğer piyasa emrine dönüşüyorsa, çok kötü bir fiyattan satabilirsiniz. Sert düşüşlerde emir defteri incelir ve zarar durdur emirleri beklenenden çok aşağıda gerçekleşir. Buna kayma deniyor.

Zarar durdur emri kullanacaksanız, tetiklendiğinde limit emre dönüşen versiyonunu tercih edin. Ama o zaman da fiyat çok hızlı düşerse hiç gerçekleşmeyebilir. İkisinin de bir bedeli var, hangisini istediğinize bilerek karar verin.

Kâr al. Fiyat belirlediğiniz seviyeye çıkarsa satış tetiklenir. Aynı kayma riski geçerli.

Seans nasıl işliyor

Borsa günü belli bölümlerden oluşuyor.

Açılış öncesi emir toplama. Seans başlamadan önce emirler toplanır ama eşleşme olmaz. Bu aşamada girilen emirler açılış fiyatının belirlenmesine katılır.

Açılış eşleşmesi. Toplanan emirlerden en çok işlem hacmi yaratacak tek bir fiyat hesaplanır ve o fiyattan toplu eşleşme yapılır.

Sürekli işlem. Günün büyük kısmı. Emirler geldikçe eşleşir.

Kapanış eşleşmesi. Gün sonunda benzer bir toplu eşleşme yapılır ve kapanış fiyatı oluşur.

Açılış ve kapanış anları normal saatlerden farklı davranır. Fiyatlar daha oynak olabilir, spreadler açılabilir. Yeni başlayan biri için bu anlardan uzak durmak mantıklı.

Güncel seans saatlerini Borsa İstanbul’un kendi sitesinden teyit edin, zaman içinde değişebiliyor.

Fiyat sınırları ve durdurmalar

Fiyatın bir seansta hareket edebileceği bir aralık var. Bu aralığın üst sınırına tavan, alt sınırına taban deniyor. Bir hisse tavana vurduğunda o gün daha yukarı çıkamaz.

Tavanda hisse almaya çalışırken şunu bilin: tavanda genelde satıcı yoktur, sadece uzun bir alım sırası vardır. Emriniz sıraya girer ve muhtemelen gerçekleşmez.

Ayrıca aşırı fiyat hareketlerinde işlemler geçici olarak durdurulabiliyor. Buna devre kesici deniyor. Amaç, panik anlarında piyasaya nefes aldırmak.

Bu mekanizmaların güncel parametrelerini Borsa İstanbul’dan kontrol edin, dönem dönem güncelleniyor.

Lot ve miktar

Hisse belirli birimler halinde işlem görüyor. Ne kadar alabileceğinizi ve kesirli alım yapıp yapamayacağınızı platformunuz gösteriyor.

Küçük tutarlarla başlıyorsanız, çok yüksek fiyatlı bir hissede tek birim bile bütçenizi zorlayabilir. Bu, hisse seçiminizi etkilememeli ama farkında olun.

Sık yapılan hatalar

Piyasa emriyle illikit hisse almak. En pahalı hata. Emir defterine bakmadan basılan tuş, beklenenin çok üstünde bir maliyet üretebiliyor.

Emri girip unutmak. Tarihli emirler haftalar sonra beklenmedik bir anda gerçekleşebilir.

Açılışta acele etmek. Seansın ilk dakikaları en gürültülü dönem. Bir şeyi kaçırdığınızı hissediyorsanız muhtemelen kaçırmamışsınızdır.

Tavan sırasında beklemek. Sıradaki yeriniz genelde gerçekleşmeye yetmez ve o gün başka bir şey yapmamış olursunuz.

Özet

Yeni başlıyorsanız kural basit: günlük limit emir kullanın, emir defterine bakın, acele etmeyin.

Piyasa emrini sadece çok likit hisselerde ve gerçekten hızlı olmanız gerektiğinde kullanın. Bu ikinci şart, sandığınızdan çok daha az sıklıkta oluşuyor.

Sıradaki

Bir sonraki yazıda emir defterinin içine bakıyoruz. Fiyat tam olarak nasıl oluşuyor, derinlik ne demek, kimin emri önce gerçekleşir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.