Fiyat kazanç oranı borsada en çok kullanılan tek sayı. Hisse fiyatını hisse başına kâra bölersiniz, çıkan rakam şirketin kaç yıllık kârı kadar fiyatlandığını söyler. Düşükse ucuz, yüksekse pahalı.
Bu kadar basit olsaydı borsa çoktan çözülmüş olurdu. Aşağıdaki beş durumda F/K size yanlış cevap verir.
1. Tek seferlik kârlar
Bir şirket arsa satar, iştirak satar ya da yeniden değerleme geliri yazar. Net kâr o çeyrek uçar, F/K yere yapışır. Ekranda çok ucuz bir hisse belirir.
Ama o kâr tekrarlanmayacak. Gelecek yıl kâr normale döndüğünde F/K iki katına çıkar ve hisse aslında hiç ucuz değildir.
Kontrol yöntemi: net kâr yerine faaliyet kârına bakın. Faaliyet kârı esas işten gelir, tek seferlikleri büyük ölçüde dışarıda bırakır. İkisi arasında büyük fark varsa sebebini dipnotlarda arayın.
2. Enflasyon muhasebesi
Türkiye’de bu artık her bilançoyu ilgilendiriyor. Enflasyon düzeltmesi sonrası kâr rakamları, düzeltme öncesiyle kıyaslanamaz hale geldi.
Parasal pozisyon kazanç kaybı kalemi, borçlu şirketlerde kârı şişirebiliyor, nakit zengini şirketlerde eritebiliyor. Yani operasyonu hiç değişmemiş iki şirketin kârı düzeltme yüzünden zıt yönlere gidebiliyor.
Sonuç olarak 2023 öncesi F/K ile sonrasını yan yana koyup trend çizmek yanıltıcı. Kıyas yapacaksanız aynı muhasebe rejimindeki dönemleri kıyaslayın.
3. Çevrimsel sektörler
Çelik, çimento, otomotiv, kimya gibi sektörlerde F/K ters çalışır.
Döngünün tepesinde kâr rekor kırar, F/K çok düşük görünür. Tam o anda hisse aslında en pahalı olduğu noktadadır çünkü kâr oradan aşağı gidecektir.
Döngünün dibinde kâr sıfıra yaklaşır, F/K astronomik olur ya da negatife düşer. Hisse en ucuz olduğu anda en pahalı görünür.
Bu sektörlerde F/K yerine fiyat defter değeri oranı ya da uzun dönem ortalama kâra göre hesaplanmış bir F/K daha anlamlı.
4. Borç
F/K sadece özkaynak sahiplerinin bakış açısını gösterir, şirketin borcunu görmezden gelir.
İki şirket düşünün, ikisi de aynı kârı üretiyor ve aynı F/K ile işlem görüyor. Biri borçsuz, diğerinin özkaynağı kadar borcu var. Bunlar aynı fiyata mı satılmalı? Elbette hayır. İkincisini satın alan kişi borcu da devralıyor.
Bu yüzden borçlu şirketlerde firma değeri FAVÖK oranına bakmak daha doğru. O oran borcu fiyatın içine katar.
5. Sektör bağlamı olmadan yorum
F/K’nın mutlak bir eşiği yok. On bir bankada normal olabilir, bir teknoloji şirketinde çok ucuzdur. Otuz beş bir perakende zincirinde pahalı olabilir, hızlı büyüyen bir şirkette makul olabilir.
Ayrıca büyüme hızı doğrudan F/K’yı belirler. Yılda yüzde 5 büyüyen şirketle yüzde 40 büyüyen şirketin aynı F/K ile işlem görmesi beklenmez. Bu yüzden büyümeye bölünmüş F/K, yani PEG oranı, bazı durumlarda daha bilgilendirici.
Ne yapmalı
F/K’yı atmak gerekmiyor, ilk filtre olarak faydalı. Ama tek başına karar verdirmemeli.
Pratik bir sıra şu olabilir. Önce F/K ile geniş bir liste çıkarın. Sonra faaliyet kârı ile net kârı karşılaştırıp tek seferlikleri eleyin. Sonra net borcu kontrol edin. Sonra aynı sektördeki diğer şirketlerle kıyaslayın. Son olarak son üç dört yılın kâr serisine bakıp bugünkü kârın normal mi istisnai mi olduğunu anlayın.
Bu adımların hepsi birkaç dakika sürer ve elinizdeki listenin yarısını eler.
Uygulamada
Rasyo analizi sekmesinde F/K yanında faaliyet kârı marjı, net borç FAVÖK, özkaynak kârlılığı ve sektör ortalamaları birlikte duruyor. Şirket kıyaslama sekmesinde aynı sektördeki şirketleri yan yana koyup aynı satırda görebiliyorsunuz. Tek sayıya bakmanın önüne geçen şey genelde ikinci sayıyı görmek.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.