'Hayatta kalma yanlılığı: göremediğiniz veri en önemlisi'

Borsadaki hali

Bugün BIST’te işlem gören hisselerin listesini alıp geçmişe uyguluyorsunuz.

Bu listede batmış şirketler yok. Birleşip kaybolanlar yok. Borsadan çıkarılanlar yok.

Yani elinizdeki evren, bugüne ulaşmayı başarmış şirketlerden oluşuyor. Otomatik olarak bir başarı filtresinden geçmiş.

Hangi stratejiyi test ederseniz edin, sonuç şişecek.

Nerelerde ortaya çıkıyor

Hisse evreni. Anlattığımız durum.

Fon performansı. Kapanan fonlar sıralamalardan düşüyor. Ve kapananlar genelde kötü performans gösterenler. Kalan fonların ortalaması, gerçek ortalamadan yüksek görünüyor.

Endeksler. Endeks bileşenleri düzenli olarak güncelleniyor. Kötü gidenler çıkarılıyor, iyi gidenler giriyor. Bu, endeksin uzun vadeli getirisini doğal olarak yukarı çekiyor.

Yatırımcı hikayeleri. Başarılı olanlar kitap yazıyor, kaybedenler sessiz. Denenmiş yaklaşımların sadece kazananlarını duyuyoruz.

Strateji önerileri. Bir yöntem geçmişte kötü sonuç verdiyse kimse anlatmıyor. Anlatılanlar hayatta kalanlar.

Etkisi ne kadar büyük

Uluslararası çalışmalar, hayatta kalma yanlılığının yıllık getiriyi ciddi biçimde şişirdiğini gösteriyor. Etkinin büyüklüğü piyasaya ve döneme göre değişiyor ama küçük değil.

Türkiye’de bunun daha büyük olmasını beklemek makul. Borsa daha küçük, şirket sirkülasyonu görece yüksek ve delist verisi kolay bulunmuyor.

Bizim veri setimizde bu sorun var ve her yerde açıkça yazıyoruz. Delist olmuş hisseleri toplayıp veriye eklemek yapılacaklar listemizde ama henüz tamamlanmadı.

Bu düzelene kadar sonuçlarımızın gerçeğin bir miktar üstünde olduğunu varsaymak doğrusu.

Hangi stratejileri daha çok bozuyor

Etki eşit dağılmıyor.

Ters yön ve değer stratejileri en çok etkileniyor. Bu stratejiler düşmüş, ucuzlamış hisseleri alıyor. O hisselerin bir kısmı gerçekte battı ama veri setinizde yok. Yani en kötü sonuçlar silinmiş oluyor.

Bizim dipten alma stratejisi testimizde bu geçerli. Strateji zaten test ettiğimiz en kötüsüydü. Delist verisi eklendiğinde muhtemelen daha da kötü görünecek.

Momentum stratejileri daha az etkileniyor. Zaten kaybedenlerden uzak duruyorlar.

Kalite ve düşük volatilite stratejileri en az etkileniyor. Batan şirketler genelde riskli ve kalitesiz olanlar, bu stratejiler zaten onlardan kaçınıyor.

Bu, hangi bulgularımıza daha çok güvenebileceğimizi de söylüyor.

Nasıl düzeltilir

Delist verisi toplayın. En doğru çözüm ama en zahmetlisi. Borsadan çıkmış şirketlerin fiyat serilerini ve çıkış sebeplerini bulmak gerekiyor.

Çıkışta gerçekçi bir getiri varsayın. İflasla çıkan bir hisse için tam kayıp, birleşmeyle çıkan için birleşme fiyatı.

Nokta zamanlı evren kullanın. Her tarihte, o tarihte işlem gören hisselerin listesini kullanmak. Bugünkü listeyi geçmişe uygulamamak.

Düzeltilemiyorsa yazın. En azından okuyucu sonucu doğru tartabilsin.

Genel ders

Bir veri setine baktığınızda ilk soru şu olsun: bu veriye girmek için ne gerekti?

Girmek için bir başarı şartı varsa, o veri seti otomatik olarak yanlı.

Bu soru sadece borsada değil her yerde işe yarıyor. Müşteri memnuniyeti anketleri, iş ilanı istatistikleri, başarı hikayeleri. Hepsi aynı filtreden geçiyor.

Wald’ın uçakları hatırlayın: en önemli bilgi, göremediğiniz yerdedir.

Sıradaki

Bir sonraki yazıda seçim yanlılığının diğer türlerini ele alıyoruz. Örneklemi nasıl seçtiğiniz sonucu nasıl belirliyor.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.