Aşırı güven evrenseldir
Aşırı güven, insan doğasının en yaygın ve en dirençli önyargılarından biri. Tahminlerimizin ne kadar isabetli olduğunu abartırız, risklerimizi hafife alırız, bildiğimizi sandığımız şeyleri gerçekte bildiğimizden fazla sanırız. Ve en tehlikeli tarafı: aşırı güvenli olduğumuzu fark etmeyiz. Tanımı gereği, kendi güvenimizin abartılı olduğunu göremeyiz.
Yatırımda bu, birkaç şekilde ortaya çıkar. Bir hissenin yükseleceğinden “eminizdir”, oysa geleceği kimse bilemez. Bir bilgiye dayanarak işlem yaparız, o bilginin herkeste olduğunu ve fiyata çoktan yansıdığını unutarak. Kendi analizimize, piyasanın kolektif bilgisinden fazla güveniriz.
Aşırı güven fazla işleme yol açar
Aşırı güvenin en somut ve en pahalı sonucu, fazla işlem. Eğer öngörülerinize çok güveniyorsanız, sık sık işlem yaparsınız: “bu yükselecek, alayım”, “bu düşecek, satayım”. Her işlem, bir öngörüye duyulan güvenin ifadesi. Ve güven ne kadar yüksekse, işlem o kadar sık.
Araştırmalar bu bağlantıyı açıkça gösteriyor: en çok işlem yapan yatırımcılar, en düşük getiriyi elde ediyor. Sık işlem, hem yüksek maliyet (komisyon, spread, vergi) hem de yanlış zamanlama fırsatı demek. Aşırı güven, insanları çok işlem yapmaya iter ve çok işlem, getiriyi yer. Bağlantı doğrudan: güven arttıkça işlem artar, işlem arttıkça getiri düşer.
Bilgi yanılgısı
Aşırı güveni besleyen bir yanılgı, “daha çok bilgi, daha iyi karar” sanısı. Bir hisse hakkında ne kadar çok okursak, o kadar emin oluruz. Ama araştırmalar, ek bilginin isabeti pek artırmadığını, buna karşılık güveni çok artırdığını gösteriyor. Yani daha çok bilgi, sizi daha isabetli değil, sadece daha kendinden emin yapar. Ve bu sahte güven, daha büyük bahislere ve daha fazla işleme yol açar.
Bu, özellikle finans haberlerinin ve sosyal medyanın çağında tehlikeli. Sürekli bilgi akışı, sürekli bir “harekete geçme” hissi yaratır. Ama çoğu bu bilgi, ya gürültüdür ya da herkeste vardır. Ondan hareketle işlem yapmak, güveninizi besler ama getirinizi beslemez.
Fazla güvenin bedelini boyutla ödemek
Aşırı güvenin bir başka tehlikesi, pozisyon boyutunda. En emin olduğumuz fikirlere en büyük pozisyonu ayırırız. Ama güven, haklılıkla ilgisiz; en emin olduğumuz yer, çoğu zaman en çok yanıldığımız yer olabilir. Böylece en büyük pozisyon, en büyük hataya dönüşebilir.
Bu yüzden, hesapladığınız “ideal” pozisyon boyutundan biraz geri çekilmek akıllıca. Güveniniz muhtemelen olması gerekenden yüksek olduğu için, boyutu bir miktar küçültmek, bu yanlılığı telafi eder. Alçakgönüllülüğü pozisyon boyutuna yansıtmak, aşırı güvene karşı somut bir savunma.
Panzehir: yapılandırılmış alçakgönüllülük
Aşırı güvene karşı en iyi savunma, onu yapısal olarak dengelemek. İşlem günlüğü tutmak, öngörülerinizin gerçekte ne kadar isabetli olduğunu yüzünüze vurur ve zamanla güveninizi kalibre eder. Az işlem yapma disiplini, aşırı güvenin fazla işleme dönüşmesini engeller. Dağılma ve pozisyon limitleri, tek bir aşırı güvenli bahsin felakete dönüşmesini önler.
En önemlisi, bir alışkanlık: her güçlü kanının yanında, “ya yanılıyorsam” sorusunu sormak. Bu soru, aşırı güvenin en büyük düşmanı. Kesin olduğunuzu hissettiğinizde, tam da o an durup karşı argümanı aramak, sizi en pahalı hatalardan korur.
Sıradaki
Sıradaki yazıda sürü psikolojisini ve FOMO’yu ele alıyoruz. Herkesin yaptığını yapma dürtüsünün ve kaçırma korkusunun kararlarımızı nasıl ele geçirdiğini.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.