Kapanış seansı: günün son fiyatı nasıl belirlenir?

Çoğu yatırımcı kapanış fiyatını günün son işleminin fiyatı sanır. Borsa İstanbul’da kural öyle değildir: kapanış seansında fiyat oluşursa kapanış odur, oluşmazsa son işlem fiyatına dönülür. Sürekli işlem bittikten sonra ayrı bir seans açılır, emirler toplanır ve tek bir fiyat hesaplanır. Endeksler, fon fiyatları ve teminat değerlemeleri o sayıya bağlanır.

Seansın son dakikaları

Pay Piyasası’nda gün üç ana bölümden oluşur: açılış seansı, sürekli işlem ve kapanış seansı. Sürekli işlemde emirler anında eşleşir. Seans sonunda eşleşme durur ve kapanış seansı başlar.

Kapanış seansının kendi içinde aşamaları vardır. Önce emir toplama: alış ve satış emirleri girilir ama eşleşmez, sistem yalnız biriktirir. Sonra fiyat belirleme: toplanan emirlerden tek bir kapanış fiyatı hesaplanır ve o fiyattan eşleşebilen tüm emirler gerçekleşir. Son olarak kısa bir süre, belirlenen kapanış fiyatından işlem yapılabilir.

Aşamaların süreleri ve saatleri Borsa İstanbul’un güncel seans düzeninde yazar; önemli olan sıralama ve mantıktır.

Tek fiyat nasıl hesaplanır?

Fiyat belirleme bir denge hesabıdır. Sistem, toplanan alış ve satış emirlerine bakarak her olası fiyat seviyesinde kaç lot eşleşebileceğini hesaplar ve en çok işlem hacmi üreten fiyatı seçer. Birden fazla fiyat aynı hacmi veriyorsa ek kurallarla (eşleşmeden kalan emir miktarı, son işlem fiyatına yakınlık gibi) tek fiyata inilir.

Bu, kapanışın tek bir emirle belirlenmesini zorlaştırır. Son saniyede girilen tek bir yüksek fiyatlı alış emri, karşısında yeterli satış yoksa fiyatı belirlemez; denge fiyatı toplam emir dağılımından çıkar.

Kapanış fiyatı neden bu kadar önemli?

Günün kalan tüm hesapları bu sayıya bağlanır.

Bir hissenin gün içinde yüzde 5 yukarıda gezip kapanışta başa dönmesi, grafikte ve fon fiyatında hiç yaşanmamış gibi görünür. Bu yüzden gün içi hareketle kapanış hareketini ayırmak gerekir.

Kapanışta hacim neden yığılır?

Kapanış seansında hacmin gün ortalamasının çok üzerine çıkması olağandır. Nedeni, kapanışa bağlı para akışıdır.

Endeks fonları ve endeksi izleyen portföyler, izledikleri endeksle aynı fiyattan işlem yapmak ister; kapanış fiyatı o referanstır. Endeks bileşen değişikliği günlerinde ve uluslararası endeks sağlayıcılarının yeniden dengeleme tarihlerinde kapanış seansı, günün en yüksek hacimli dakikalarına dönüşür.

Büyük kurumsal emirler de gün içi fiyatı oynatmamak için kapanışa yönelir. Kapanış seansındaki hacim, gün içindeki hacimden farklı bir katılımcı kitlesini yansıtır.

Kapanışa yüklenme riski

Kapanış fiyatının bu kadar çok şeyi belirlemesi, onu hedef haline getirir. Son dakikada fiyatı yukarı ya da aşağı itmeye çalışmak (İngilizcede marking the close) piyasa dolandırıcılığı kapsamında sayılır ve düzenleyici tarafından izlenir.

Tek fiyat yöntemi bu riski azaltır ama sıfırlamaz. Dar dolaşımlı hisselerde kapanış seansına giren emir miktarı az olduğu için denge fiyatı daha kolay oynar. Kapanışta olağandışı sıçrayıp ertesi gün açılışta geri gelen hareketler, bu açıdan sorgulanmalıdır.

Nasıl okumalı?

• Kapanış fiyatıyla son sürekli işlem fiyatını ayırın; fark varsa kapanış seansında ne olduğuna bakın.
• Kapanış hacmini gün içi hacimle kıyaslayın; endeks dengeleme günlerinde yığılma doğaldır, sıradan günlerde değildir.
• Gün içi ucundan dönen hareketleri kapanışa göre değil, gün içi aralığa göre not edin; grafik onları göstermez.
• Stop ya da hedef seviyeniz kapanışa mı, gün içi fiyata mı bağlı, baştan karar verin.
• Dar dolaşımlı hisselerde kapanış seansındaki birkaç emir fiyatı tek başına belirleyebilir.

Sıradaki

Sıradaki yazıda kontrol değişikliğinin yatırımcıya getirdiği hakkı ele alıyoruz: çağrı yoluyla pay alımı ne zaman zorunlu olur, çağrı fiyatı nasıl belirlenir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.