Her hisse sonsuza kadar işlem görmez. Bazıları birleşerek başka bir kodun içinde erir, bazıları ana ortağın çağrısıyla borsadan ayrılır, bazıları iflasla biter, bazıları da şartları kaybedip çıkarılır. Yatırımcının en çok korktuğu son ikisidir ve o yol neredeyse hiçbir zaman bir gecede açılmaz.

Dört çıkış yolu

Birleşme ve devralma. Şirket başka bir şirkete devrolur; payınız belirlenen değişim oranıyla devralan şirketin payına dönüşür. Kod kaybolur ama ortaklık sürer. Değişim oranı ve süreç KAP’ta açıklanır.

Ortaklıktan çıkarma ve gönüllü ayrılma. Hakim ortak belirli bir hakimiyet eşiğini aşarsa kalan azınlığı belirlenen fiyattan çıkarabilir; şirket de belirli koşullarla borsadan ayrılmaya karar verebilir. Her iki durumda da azınlığa fiyat ödenir; kurallar SPK düzenlemesinde yazar. Çağrı yazımızda bu yolun başlangıcını ele almıştık.

İflas ve tasfiye. Şirket borçlarını ödeyemez hale gelir. Tasfiyede önce alacaklılar ödenir; ortaklara kalan, çoğu zaman sıfıra yakındır.

Kotasyon şartlarının kaybı. Borsa İstanbul, belirli koşulları artık taşımayan şirketi kottan çıkarabilir: finansal tabloların açıklanmaması, bağımsız denetçinin olumsuz görüş vermesi ya da görüş bildirmekten kaçınması, faaliyetin durması, özkaynağın erimesi, kamuyu aydınlatma yükümlülüklerinin sürekli ihlali gibi. Bu yol kademelidir.

Kademeli süreç

Şartlarını kaybetmeye başlayan şirket genellikle önce Yakın İzleme Pazarı’na alınır. Bu, borsanın yatırımcıya “burada bir sorun var” demesidir; pazar yazımızda değinmiştik.

Sorun sürerse işlem sırası geçici olarak durdurulabilir. Durdurma, şirketin açıklama yapması ya da eksikliği gidermesi için verilen süredir; o sırada alım satım yapılamaz.

Eksiklik giderilmezse kotasyondan çıkarma kararı gelir. Karar ve gerekçesi Borsa İstanbul ve KAP duyurularında yayımlanır. Her aşamada şirkete süre tanınır; bu yüzden süreç aylar, bazen yıllar sürer.

Nadir de olsa tersine dönüş olur: eksikliğini gideren şirket Yakın İzleme Pazarı’ndan ana pazarlara geri alınabilir.

Elinde pay kalan yatırımcı

En sık sorulan soru: hisse borsadan çıkınca payım yok mu oluyor?

Hayır. Payınız MKK’daki hesabınızda kayıtlı kalır; siz hâlâ o şirketin ortağısınız. Yok olan şey borsadır: günlük fiyat, anlık alıcı ve satıcı, yani likidite.

Şirket faaliyetine devam ediyorsa kote olmayan bir şirketin ortağı olursunuz. Payı satmak için alıcıyı kendiniz bulmanız gerekir; bazı şirketlerin payları Piyasa Öncesi İşlem Platformu’nda işlem görebilir, bu da bir çıkış kapısı olabilir. Temettü dağıtılırsa alırsınız, genel kurula katılabilirsiniz.

Şirket tasfiyeye giderse tasfiye sonucunu beklersiniz. Alacaklılar önce gelir; kalan tutar ortaklara pay oranında dağıtılır.

Portföy ekranınızda pay bir süre son işlem fiyatıyla görünür. Bu bir değer değil, kalıntı bir sayıdır; gerçek değer, varsa alıcının ödeyeceği fiyattır.

Erken uyarı işaretleri

Kottan çıkarma sürprizle gelmez; işaretler genellikle çeyrekler öncesinden birikir.

Üst üste dönemler zarar ve özkaynağın erimesi; özkaynak sermayenin belirli bir oranının altına düştüğünde Türk Ticaret Kanunu kapsamında şirketin önlem alması gerekir.
Bağımsız denetim raporunda olumsuz görüş, görüş bildirmekten kaçınma ya da işletmenin sürekliliğine ilişkin önemli belirsizlik vurgusu.
Finansal tabloların geç açıklanması ya da hiç açıklanmaması.
Konkordato ya da yeniden yapılandırma başvurusu.
Yakın İzleme Pazarı’na alınma ve orada uzun süre kalma.
Ana faaliyetin durması, tesisin satılması, çalışan sayısının keskin düşmesi.
SPK tedbirleri ve hakkında açılan incelemeler.

Bunların her biri tek başına ölümcül değildir; birkaçının birlikte görünmesi sürecin başladığını gösterir.

Kontrol listesi

Son dört çeyrekte özkaynak ne yöne gidiyor, sermayeye oranı ne?
Son denetim raporunun görüş türü ne?
Şirket finansal tablolarını zamanında açıklıyor mu?
Hisse hangi pazarda; Yakın İzleme Pazarı’ndaysa gerekçe ne?
Şirketin borç vadesi ve nakit durumu bir sonraki yılı karşılıyor mu?

Finemar’daki Finansal Sağlık sekmesi ilk ve son maddeyi hızlı okumanızı sağlar; denetim görüşü ve pazar bilgisi için KAP’a bakmanız gerekir.

Sıradaki

Piyasa yapısı serisi burada bitiyor. Sıradaki yazıyla bilançonun derinlerine iniyoruz; ilk konu, özkaynak kârlılığını üç parçaya ayıran DuPont analizi.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Bu konuyu sitede incele

Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.

İlgili Yazılar