Kur farkı kârı gerçek kâr mı?

Bir çeyrekte net kâr üç katına çıkar, sonrakinde zarara döner. Satışlar yerinde, marj yerinde. Fark, kur farkı satırındadır. O satır nasıl oluşur, kârın hangi kısmı gerçek sayılır?

Net döviz pozisyonu

Şirketin döviz cinsinden varlıkları (kasa, alacak, yatırım) ve yükümlülükleri (banka kredisi, tahvil, tedarikçi borcu) vardır. İkisinin farkı net döviz pozisyonudur.

Net döviz pozisyonu = Döviz varlıklar - Döviz yükümlülükler

Pozisyon pozitifse (varlık fazlası) kur yükselince şirket kazanır. Negatifse (borç fazlası) kur yükselince kaybeder. Bu kazanç ve kayıp gelir tablosunda finansman geliri ya da gideri içinde “kur farkı” olarak görünür.

Örnek: 100 Mn dolar net borcu olan şirket. Çeyrek başında kur 32, sonunda 34 TL. Borcun TL karşılığı 3,2 Mr’dan 3,4 Mr TL’ye çıktı; 200 Mn TL kur farkı gideri yazıldı. Şirket bir kuruş fazla faiz ödemedi, kasadan tek kuruş çıkmadı. Ama net kâr 200 Mn TL düştü.

Gerçekleşmiş ve gerçekleşmemiş

Yukarıdaki 200 Mn TL gerçekleşmemiş kur farkıdır: borç henüz ödenmedi, sadece yeniden değerlendi. Kur bir sonraki çeyrekte düşerse aynı satır gelire döner. Gerçekleşmiş kur farkı ise borcun ödendiği ya da alacağın tahsil edildiği anda kesinleşen farktır.

Dipnotlarda ikisi çoğu zaman ayrılmaz; ama kurun çeyrek sonu değeriyle dönem içi ortalaması arasındaki fark ipucu verir. Çeyrek sonunda kur sıçramışsa büyük kısmı gerçekleşmemiştir.

İhracatçı ile döviz borçlu aynı kura zıt tepki verir

Aynı sektörde iki şirket, aynı çeyrekte biri kârını ikiye katlar, diğeri zarara döner; işletme performansları aynıdır. Kur farkı satırını ayıklamadan kıyaslamak bu yüzden anlamsızdır.

Dikkat: ihracatçının asıl kazancı kur farkı değil, döviz gelirinin TL karşılığının artmasıdır. O etki satışlara ve brüt marja girer, gerçek ve kalıcıdır. Kur farkı ise bilanço pozisyonunun yeniden değerlemesidir; geçicidir.

Esas faaliyet kârına odaklanmak

Gelir tablosunda kur farkından önce biten bir satır vardır: esas faaliyet kârı. Satış, maliyet, pazarlama ve genel yönetim giderlerinden sonra, finansman gelir ve giderlerinden önce. Şirketin işini ne kadar iyi yaptığını bu satır söyler.

Net kâr bu satırın altına finansman giderini, kur farkını, iştirak gelirlerini ve vergiyi ekler. Finansman kaleminin büyüklüğünü, döviz pozisyonu büyük şirkette işaretini bile kur belirler. Bu yüzden çeyrekten çeyreğe kıyasta sıralama şudur: önce esas faaliyet kârı ve FAVÖK, sonra net kâr. Net kâr sıçramış ama faaliyet kârı yerindeyse sıçramanın nedeni kurdur.

KAP formatında ticari alacak ve borçlardan doğan kur farkı “esas faaliyetlerden diğer gelir ve giderler” içinde, finansal borçlardan doğan kur farkı ise finansman giderinde gösterilir. Bu yüzden esas faaliyet kârı bile kurdan etkilenebilir; dipnot ikisini ayırır.

Dipnottaki döviz pozisyonu tablosu

Finansal tablo dipnotlarında “finansal araçlardan kaynaklanan risklerin niteliği ve düzeyi” bölümünde döviz pozisyonu tablosu vardır. Para birimi bazında varlık, yükümlülük ve net pozisyon yazılıdır; çoğu şirket bir de duyarlılık analizi verir: kur yüzde 10 değişirse vergi öncesi kâr kaç TL etkilenir.

Bu tablo bir çeyrek sonrasının kur farkını kabaca tahmin etmenizi sağlar. 100 Mn dolar net borç varsa ve kur yüzde 5 artarsa, 5 Mn dolar karşılığı kur farkı gideri bekleyin. Bilanço açıklanmadan önce bilmek, sürprizi sürpriz olmaktan çıkarır.

Nasıl okumalı?

1. Net kâr değişiminin kaynağını bulun: esas faaliyet kârı mı, finansman satırı mı?
2. Dipnottan net döviz pozisyonunun işaretini ve büyüklüğünü not edin.
3. Çeyrek sonu kuruyla ortalama kuru kıyaslayın; büyük sıçrama varsa gerçekleşmemiş fark baskındır.
4. Kur farkından arındırılmış net kârı (vergi etkisini de düşerek) akranlarla kıyaslayın.
5. İhracatçıda kur etkisini satış satırında arayın, kur farkı satırında değil.

Finemar’da Kârlılık sekmesi marjları ve esas faaliyet kârını, Finansallar sekmesi finansman gelir ve giderini ayrı gösterir; sıçramanın kaynağı oradan bir bakışta görülür.

Sıradaki

Sıradaki yazıda finansman giderinin öbür yüzüne geçiyoruz: faiz karşılama oranı, borç ne zaman tehlikeye dönüşür?

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.