Net kâr bir görüştür; serbest nakit akışı (free cash flow, kısaca SNA) bir olgudur. Kâr, muhasebe kurallarının sonucu; nakit ise dönem sonunda kasada olanla olmayanın farkıdır. Temettü nakitle ödenir, borç nakitle kapanır, yatırım nakitle yapılır. Bu yüzden değerlemede ve sağlık kontrolünde kârdan çok nakit akışına bakılır.

En kısa tanım

Serbest nakit akışı = İşletme faaliyetlerinden nakit akışı - Yatırım harcaması

Yatırım harcaması, maddi ve maddi olmayan duran varlık alımlarıdır. İki kalem de nakit akış tablosundan okunur: işletme nakit akışı tablonun ilk bölümünün toplamıdır; yatırım harcaması ikinci bölümde “maddi duran varlık alımından kaynaklanan nakit çıkışları” ve maddi olmayan varlık alımı satırlarıdır. İştirak alımı ve finansal yatırım alım satımı buraya girmez; onlar işletmenin kendi makinesine yaptığı yatırım değildir.

FAVÖK’ten nakde köprü

FAVÖK ile serbest nakit akışı arasında üç basamak vardır; ödenen faiz, şirketin sunumuna göre bunlardan birine gömülüdür. Her biri ayrı bir sızıntı noktasıdır.

Basamak	Hayali şirket (Mn TL)	Ne anlatır
FAVÖK	1.000	Faaliyet kârı, amortisman eklenmiş
Ödenen vergi	-180	Nakden ödenen, tahakkuk eden değil
İşletme sermayesi artışı	-350	Alacak ve stok büyümesi nakdi bağlar
İşletme nakit akışı	470	Tablodaki ilk bölüm toplamı
Yatırım harcaması	-300	Makine, tesis, yazılım
Serbest nakit akışı	170	Hissedara ve alacaklıya kalan

1 Mr TL FAVÖK’ün 170 Mn TL’si nakde dönmüş. Bu oran (yüzde 17) tek başına kötü değildir; büyüyen şirkette işletme sermayesi her yıl nakit yutar. Kötü olan, oranın yıllar içinde sürekli düşmesi ya da FAVÖK artarken nakdin yerinde saymasıdır.

Nakit dönüşüm döngüsü yazısında anlattığımız alacak ve stok günleri, buradaki işletme sermayesi satırının kaynağıdır. Döngü uzuyorsa bu satır büyür.

Büyüme yatırımı mı, idame yatırımı mı?

Yatırım harcamasının iki yüzü vardır. İdame yatırımı mevcut kapasiteyi ayakta tutar; büyüme yatırımı yeni kapasite kurar. Tablo ikisini ayırmaz. Kaba bir yaklaşım: amortisman gideri idame yatırımının tabanıdır. Yatırım harcaması amortismanın çok üstündeyse şirket büyüyordur; altındaysa makinesini eskitiyordur.

Bu ayrım şu soruya cevap verir: serbest nakit akışı negatif çıkan şirket kötü mü? Yeni fabrika kuran, mağaza açan bir şirketin nakit akışı bir iki yıl negatif olabilir ve bu sağlıklıdır. Sorun, idame yatırımını bile karşılayamayan negatif nakittir. İkisini ayırmanın yolu yatırımın büyüklüğüne değil, getirisine bakmaktır: yatırım bittikten sonra işletme nakit akışı yükseliyor mu?

Serbest nakit akışı verimi

SNA verimi = Serbest nakit akışı / Piyasa değeri

Yukarıdaki şirketin piyasa değeri 3,4 Mr TL ise verim yüzde 5. Bu sayı temettü verimiyle ve mevduat faiziyle aynı dilde konuşur: şirket, piyasa değerinin yüzde kaçı kadar dağıtılabilir nakit üretiyor. F/K oranının nakit karşılığıdır ve tek seferlik kârlardan daha az etkilenir.

Nerede yanıltır?

Tek yıl: yatırım harcaması dalgalıdır. Büyük bir tesis alımı bir yılı negatif, sonrakini parlak gösterir. Üç ile beş yıl ortalaması alın.
İşletme sermayesi oyunu: tedarikçiye geç ödeyerek bir yılın nakdini şişirmek mümkündür. Borç günü sıçramışsa iyileşmeye güvenmeyin.
Kiralama: TFRS 16 sonrası kira ödemelerinin anapara kısmı finansman bölümüne taşındı. Mağaza kirası ödeyen perakendecinin işletme nakit akışı bu yüzden olduğundan güçlü görünür; kira ödemelerini de düşerek bakın.
Faiz: ödenen faizin işletme mi finansman bölümünde mi gösterildiği şirketten şirkete değişir. Kıyaslarken ikisini aynı yere koyun.
Enflasyon düzeltmesi: TMS 29 uygulanan tablolarda nakit akış tablosunun sonunda “nakit ve nakit benzerleri üzerindeki enflasyonun etkisi” satırı vardır. Bu satır gerçek nakit çıkışı değil, satın alma gücü kaybıdır; hesaba katmayın ama kasada bekleyen paranın bedava olmadığını hatırlatır.

Nasıl okumalı?

İşletme nakit akışını net kârla kıyaslayın; sürekli altındaysa kârın kalitesini sorgulayın.
Yatırım harcamasını amortismanla kıyaslayın; büyüme mi idame mi anlayın.
Üç ile beş yıl ortalamasıyla SNA verimi hesaplayın.
İşletme sermayesi ve kira satırlarını ayrı kontrol edin.

Finemar’da Finansallar sekmesindeki nakit akım tablosu üç bölümü ayrı gösterir; Adil Değer sekmesindeki İNA modeli de bu nakit akışı üzerinden kurulur.

Sıradaki

Sıradaki yazıda net kârın en oynak kalemine bakıyoruz: kur farkı geliri ve gideri gerçek kâr mı?

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Bu konuyu sitede incele

Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.

İlgili Yazılar