Wiki›Oranlar ve Değerleme
Likidite Oranı
Likidite oranı (asit-test oranı), stoklar düşüldükten sonra kalan dönen varlıkların kısa vadeli yükümlülüklere oranıdır. Stok satılmasa bile şirketin bir yıl içinde ödeyeceği borçları karşılayıp karşılayamayacağını gösterir; cari orandan daha sıkı bir ödeme gücü ölçüsüdür.
Bir giyim mağazasının rafları dolu olabilir, ama kirayı ödemek için o elbiselerin önce satılması gerekir. Likidite oranı bu ihtimali dışarıda bırakır: rafta bekleyen mal hiç satılmasa, kasadaki para ve tahsil edilecek alacaklar kısa vadeli borçlara yeter mi?
Nasıl hesaplanır
Cari orandan tek farkı paydan stokların çıkarılmasıdır. Stok satılmadan nakde dönmez, satışı da zaman alır ve fiyatı belirsizdir; bu yüzden kısa vadeli ödeme gücünün hesabına katılmaz. Kalan kısım ağırlıkla nakit, finansal yatırımlar ve ticari alacaklardır. Sonuç kat olarak okunur ve bilanço gününün durumunu gösterir.
Örnek
Cari oranı aynı, stok ağırlığı farklı iki şirket:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Dönen varlıklar | 900 Mn TL | 900 Mn TL |
| Stoklar | 100 Mn TL | 600 Mn TL |
| Kısa vadeli yükümlülükler | 500 Mn TL | 500 Mn TL |
| Cari oran | 1,8 | 1,8 |
| Likidite oranı | 1,6 | 0,6 |
Cari orana bakan iki şirketi aynı görür. Stoklar düşülünce A’nın kısa vadeli borcu stok satmadan da karşılanır; B ise borcunun yarıdan fazlası için stoklarını satmak zorundadır. Satışlar yavaşlarsa ya da stok değer kaybederse B’nin ödeme gücü hızla daralır.
Nasıl yorumlanır
- 1’in üstü, stoklar hiç satılmasa bile kısa vadeli borçların karşılanabildiğini gösterir.
- 1’in altı tek başına sorun değildir; stoğu hızla dönen şirketler bu düzeyde rahat çalışır. Önemli olan stok devir hızıyla birlikte okunmasıdır.
- Cari oranla arasındaki açıklık, dönen varlıkların ne kadarının stoğa bağlı olduğunu gösterir. Açıklık büyüdükçe likidite satışların sürmesine bağımlı hale gelir.
- Olağan düzey sektöre göre değişir. Konut üreten bir inşaat şirketinin stoğu ağırdır, yazılım şirketinin neredeyse hiç yoktur.
Dikkat
- Ticari alacaklar paydadadır; tahsil edilemeyen alacak da oranı yükseltir.
- Peşin satış yapan perakendecide oran düşük çıkar, ama stok birkaç haftada nakde döndüğü için bu bir zayıflık sayılmayabilir.
- Bilanço gününün fotoğrafıdır; dönem sonunda borç ödenerek ya da kredi çekilerek değiştirilebilir.
Finemar'da bu sayı
Son bilançodaki dönen varlıklardan stoklar düşülür ve kalan, kısa vadeli yükümlülükler toplamına bölünür; bilanço kalemleri olduğu için son 12 ay dönüşümü yapılmaz. Güncel değer BIST Hisseler tablosunda Likidite sütunu olarak yer alır. Rasyo Analizi’nde Likidite Oranı (Asit-Test) adıyla her dönem için verilir; Değerlendirme görünümünde “Nakdi yetiyor mu?” bölümünde cari oranın yanında durur ve sektördeki bütün şirketlerin ortancasına göre renklenir. Kapsamlı Rapor’un Finansal Sağlık bölümündeki 20 puanlık likidite ölçütünde bu oran 0,8 ve üstüyse 6, 0,5 ve üstüyse 3 puan katkı yapar; ölçütün geri kalanı cari oranı sektör ortancasıyla, nakdi de kısa vadeli yükümlülüklerle kıyaslar. Bankalarda ve diğer finans kurumlarında likidite oranı hesaplanmaz.
Derinlemesine
Stok neden düşülür
Muhasebe stoğu maliyet bedeliyle kaydeder. Zor zamanda hızlı satış gerekirse stok çoğu zaman bu bedelin altında elden çıkar; modası geçen ürün ya da bozulan hammadde hiç satılamayabilir. Peşin ödenmiş giderler de nakde dönmediği için bazı analistler bunları da düşer. Böylece oran yalnız gerçekten paraya dönebilecek varlıkları sayar.
Nakit dönüş süresiyle birlikte
Likidite oranı düşük bir şirketin ödeme gücü, stoğunun ne kadar hızlı satıldığına bağlıdır. Stokta kalma süresi kısa ve nakit dönüş süresi eksi ise düşük oran sorun yaratmaz: şirket malını tedarikçisine ödemeden satıp parasını tahsil eder. Stok aylarca bekliyorsa aynı oran gerçek bir likidite riskine işaret eder.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.