Wiki›Finansal Tablolar
Dönen ve Duran Varlıklar
Dönen varlıklar bir yıl içinde paraya dönmesi beklenen varlıklar, duran varlıklar ise şirketin bir yıldan uzun süre kullandığı varlıklardır. Bu ayrım, şirketin kısa vadeli borcunu ödeme gücünü ve ne kadar yatırım yoğun çalıştığını gösterir.
Bir fırının kasasındaki para, depodaki un ve veresiye defterindeki alacak birkaç hafta içinde yeniden paraya döner. Fırının binası ve makineleri ise yıllarca kullanılır; satılmak için değil, iş yapmak için durur. Bilanço varlıkları bu iki gruba ayırır.
Tablodaki yeri
Dönen ve duran varlıklar bilançonun varlıklar (aktif) tarafındadır. Tutarlar milyon TL:
Duran varlıkların başlıcaları maddi duran varlıklar (arsa, bina, makine), maddi olmayan duran varlıklar, kullanım hakkı varlıkları, yatırım amaçlı gayrimenkuller ve iştiraklerdir. Alacak ve stok gibi kalemler vadesine göre iki grupta da yer alabilir.
Nasıl hesaplanır
Cari oran 1’in üzerindeyse dönen varlıklar kısa vadeli borçların tamamını karşılar. Stokları dışarıda bırakan likidite (asit-test) oranı daha temkinli bir ölçüdür.
Örnek
Varlık yapısı farklı iki şirket:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Dönen varlıklar | 800 Mn TL | 200 Mn TL |
| Duran varlıklar | 200 Mn TL | 1.800 Mn TL |
| Kısa vadeli yükümlülükler | 500 Mn TL | 250 Mn TL |
| Cari oran | 1,6 | 0,8 |
A, stok ve alacakla çalışan bir ticaret şirketine; varlıkları tesis ve makinede toplanan B ise bir sanayi şirketine benzer. B’nin cari oranının 1’in altında olması tek başına sıkıntı göstermez; düzenli nakit üreten bir tesis kısa vadeli borcunu faaliyetinden ödeyebilir.
Neden önemli
- Ödeme gücünü gösterir. Kısa vadeli borçlar, bir yıl içinde paraya dönecek varlıklarla karşılanır.
- İş modelini anlatır. Duran varlığı ağır basan şirket yatırım yoğundur; dönen varlığı ağır basan şirket işletme sermayesiyle çalışır.
- Verimlilik oranlarının paydasıdır. Aktif, stok ve alacak devir hızları varlıkların satışa ne kadar hızlı döndüğünü ölçer.
Dikkat
- Stok, dönen varlık sayılsa da hızla paraya dönmeyebilir; tahsil edilemeyen alacak da öyle.
- Duran varlıkların defter değeri piyasa değerinden farklı olabilir; yeniden değerleme ve enflasyon düzeltmesi bu tutarları değiştirir.
- Duran varlıklardaki “Özkaynak Yöntemiyle Değerlenen Yatırımlar” satırı, adına rağmen özkaynak değil, iştirak ve iş ortaklıklarına yapılmış yatırımdır.
- Banka bilançosu dönen ve duran diye ayrılmaz; cari oran bankalarda anlamlı değildir.
Finemar'da bu sayı
Finansallar sekmesinin bilançosunda varlıklar Dönen Varlıklar ve Duran Varlıklar başlıkları altında kalem kalem gösterilir; toplamları TOPLAM VARLIKLAR satırıdır. Cari oran ile likidite (asit-test) oranı dönen varlıkların kısa vadeli yükümlülüklere bölünmesiyle bulunur, likidite oranında önce stoklar düşülür; ikisi de BIST Hisseler tablosunda ve Rasyo Analizi’nde yer alır.
Rasyo Analizi’ndeki aktif, stok ve alacak devir hızlarında payda, kalemin bugünkü ve bir yıl önceki değerinin ortalamasıdır. Kapsamlı Rapor’un Finansal Sağlık bölümündeki Kısa Vadeli Likidite kriteri, cari oranı şirketin sektöründeki ortanca cari oranla kıyaslar. Bankalarda ve diğer finans kurumlarında bu oranlar hesaplanmaz.
Derinlemesine
İşletme sermayesi
Dönen varlıklardan kısa vadeli yükümlülükler çıkarıldığında net işletme sermayesi bulunur. Ticari alacak ve stokların ticari borçları aşan kısmı, işin dönmesi için bağlanan paradır; büyüyen şirkette bu tutar artar ve nakit akışını sıkıştırabilir. Nakit döngüsü (alacak tahsil süresi + stokta kalma süresi − tedarikçiye ödeme süresi) aynı bağlanmayı gün olarak ölçer; Finemar’ın Rasyo Analizi’nde Nakit Döngüsü (gün) satırında görülür.
Kullanım hakkı varlıkları
TFRS 16 ile birlikte kiralanan mağaza, uçak ya da ofis gibi varlıklar kira süresi boyunca kullanım hakkı varlığı olarak duran varlıklarda, karşılığındaki kira yükümlülüğü de borçlarda gösterilir. Kiralayarak büyüyen şirketin duran varlıkları ve borçları, mülk sahibi olmadığı halde bu yüzden büyür.
Satış amacıyla elde tutulan varlıklar
Şirket bir tesisini ya da iştirakini bir yıl içinde satmaya karar verdiğinde bu varlık duran varlıklardan çıkarılır ve dönen varlıklarda ayrı bir satırda gösterilir. Satış tamamlanana kadar tutarı, defter değeri ile satış masrafları düşülmüş gerçeğe uygun değerden düşük olanıdır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.