Wiki›Finansal Tablolar
Hasılat
Hasılat, şirketin bir dönemde mal ve hizmet satışından elde ettiği, iade ve iskontolar düşülmüş net satış tutarıdır. Gelir tablosunun ilk satırıdır; bütün kâr kalemleri ondan başlar ve marjların paydası odur.
Bir manavın gün sonunda kasasına giren paranın tamamı onun hasılatıdır; bozulduğu için geri alınan meyve ve yaptığı indirimler bundan düşülür. Kira, toptancıya ödenen para ve maaşlar henüz düşülmemiştir. Hasılat, işin büyüklüğünü kâr hesabından önce ölçer.
Tablodaki yeri
Hasılat gelir tablosunun ilk satırıdır ve net tutar olarak raporlanır. Arkasındaki hesap şöyledir, tutarlar milyon TL:
Yurt içi ve yurt dışı satış kırılımı çoğu şirkette dipnotlarda verilir. Hasılat, malın ya da hizmetin kontrolü müşteriye geçtiğinde kaydedilir; paranın tahsil edilip edilmediğine bakılmaz.
Nasıl hesaplanır
Gelir tablosu yıl başından birikerek açıklandığı için oranlarda son 12 ayın hasılatı kullanılır. Marjlar ise ilgili kâr kaleminin aynı dönemin hasılatına bölünmesiyle bulunur.
Örnek
Bir şirketin iki yılı:
| Geçen yıl | Bu yıl | |
|---|---|---|
| Hasılat | 1.000 Mn TL | 1.440 Mn TL |
| Satılan ürün | 100.000 adet | 90.000 adet |
| Ortalama satış fiyatı | 10.000 TL | 16.000 TL |
Hasılat yüzde 44 büyümüştür ama satılan ürün yüzde 10 azalmıştır; büyümenin tamamı fiyattan gelir. Aynı yıl enflasyon yüzde 50 olsaydı hasılat bugünkü parayla 960 milyon TL’ye karşılık gelir, yani reel olarak yüzde 4 küçülmüş olurdu. Yüksek enflasyonda hasılat büyümesi ancak fiyat artışıyla birlikte okununca anlam taşır.
Neden önemli
- İşin büyüklüğünü ölçer. Kâr kalemleri muhasebe tercihlerinden, kur farkından ve tek seferlik kalemlerden etkilenir; hasılat en az oynayan kalemdir.
- Marjların paydasıdır. Brüt, FAVÖK ve net kâr marjı aynı hasılata bölünerek kıyaslanır.
- Zarar eden şirketi de fiyatlar. Kârı olmayan ya da kârı dalgalı şirkette F/K kurulamaz; PD/Satış hasılatla çalışır.
Dikkat
- Hasılatın büyümesi kârın büyüdüğü anlamına gelmez; düşük fiyatla alınan pazar payı marjı eritebilir.
- İhracatçı şirketin hasılatı Türk lirası değer kaybettikçe satış miktarı değişmeden büyür.
- Bir şirket satın alındığında onun satışları da hasılata eklenir; dönemler kıyaslanırken satın almadan gelen büyüme ayrılır.
- Uzun süreli projelerde (inşaat, savunma) hasılat işin tamamlanma oranına göre dönemlere dağıtılır; tahminler değişirse geçmiş dönemlerin hasılatı da düzeltilebilir.
Finemar'da bu sayı
Hasılat, gelir tablosundaki Satış Gelirleri satırından okunur; Finansallar sekmesinin Gelir Tablosu’nda bu satırın altında Yurtiçi Satışlar ve Yurtdışı Satışlar kırılımı da görülür. Finans kolu olan şirketlerde faiz, ücret, prim ve komisyon gelirleri ayrı bir satırda, Faiz, Ücret, Prim, Komisyon ve Diğer Gelirler adıyla yer alır.
BIST Hisseler tablosundaki Satışlar(Mn) sütunu ve PD/Satış son 12 ayın hasılatıyla hesaplanır. Aynı tablodaki Net Marj(%) ve Brüt Marj(%) sütunları, son 12 ayın hasılatı toplam varlıkların binde beşinden azsa ya da marj yüzde 1.000’i aşıyorsa gösterilmez; satışı çok küçük kalan şirkette marj işi tarif etmez. Rasyo Analizi’nde hasılat marjların paydası, aktif, alacak ve özkaynak devir hızlarının payıdır.
Bankalarda, sigorta şirketlerinde ve diğer finans kurumlarında Satışlar(Mn), PD/Satış, Net Marj(%) ve Brüt Marj(%) hesaplanmaz. Aracı kurumlarda Satış Gelirleri satırına alınıp satılan menkul kıymetlerin tutarı yazılabildiği için Rasyo Analizi’nin aracı kurum oranlarında taban olarak brüt kâr kullanılır.
Derinlemesine
Hasılat ne zaman kaydedilir
Hasılat, şirketin müşterisine verdiği sözü yerine getirdiği anda kaydedilir: mal teslim edildiğinde ya da hizmet verildikçe. Peşin alınan para hasılat değil, henüz yerine getirilmemiş bir borçtur ve bilançoda ertelenmiş gelir olarak bekler. Tersine, vadeli satışta para gelmeden hasılat kaydedilir ve karşılığı ticari alacak olarak bilançoya girer.
Holdinglerde hasılat
Holdingin konsolide hasılatı, kontrol ettiği bütün bağlı ortaklıkların satışlarının toplamıdır; şirketler arası satışlar çıkarılır. Bir banka ya da sigorta şirketini de kontrol eden holdingde hasılat iki parçadan oluşur: ticari faaliyetlerden satış gelirleri ve finans sektörü faaliyetlerinden faiz, ücret, prim ve komisyon gelirleri. Holdingin toplam büyüklüğü ve marjları iki parçanın toplamıyla ölçülür.
Bankada ve sigortada hasılatın karşılığı
Bankanın satışı yoktur; gelirini verdiği kredinin faizinden ve aldığı ücret ve komisyonlardan elde eder. Faiz giderleri düşülünce kalan net faiz geliri, bankanın hasılata en yakın kalemidir. Sigorta şirketinde bu rolü kazanılmış primler üstlenir. Bu yüzden bu şirketlerde hasılata dayalı oranlar yerine özkaynak kârlılığı ve net faiz marjı gibi ölçüler kullanılır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.