Wiki›Oranlar ve Değerleme
Brüt Kâr Marjı
Brüt kâr marjı, satışlardan satılan malın ya da hizmetin doğrudan maliyeti düşüldükten sonra kalan kârın satışlara oranıdır. Şirketin ürününü maliyetinin ne kadar üstünde satabildiğini, yani fiyatlama gücünü gösterir.
Bir manav 100 liraya sattığı meyveyi 70 liraya alıyorsa her satıştan 30 lira kalır; kira, elektrik ve çalışan maaşı bu 30 liradan ödenir. Brüt kâr marjı bu payın satışa oranıdır: yüzde 30.
Nasıl hesaplanır
Brüt kâr, hasılattan satışların maliyeti düşülerek bulunur. Tutarlar milyon TL:
Bu örnekte marj yüzde 40’tır. Pazarlama, yönetim ve finansman giderleri henüz düşülmemiştir. Pay ve payda aynı dönemi kapsadığı için oran yıl içindeki birikimli tutarlarla da hesaplanabilir.
Örnek
Hasılatı aynı, maliyet yapısı farklı iki şirket:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Hasılat | 1.000 Mn TL | 1.000 Mn TL |
| Satışların maliyeti | −600 Mn TL | −850 Mn TL |
| Brüt kâr | 400 Mn TL | 150 Mn TL |
| Brüt kâr marjı | yüzde 40 | yüzde 15 |
A her 100 liralık satıştan maliyet sonrası 40 lira, B 15 lira tutar. Maliyetler yüzde 5 artarsa A’nın brüt kârı yüzde 7,5, B’ninki yüzde 28 azalır. Marjı ince olan şirket maliyet şoklarına çok daha duyarlıdır.
Nasıl yorumlanır
- Fiyatlama gücünü gösterir. Yüksek ve istikrarlı marj, şirketin maliyet artışlarını fiyatına yansıtabildiğine işaret eder.
- Sektör belirleyicidir. Yazılım ve ilaçta marj yüksek, perakende ve emtia işleyen sanayide düşüktür; kıyas aynı sektör içinde yapılır.
- Yön, düzeyden çok şey anlatır. Gerileyen marj maliyet baskısına ya da rekabete, yükselen marj fiyat artışına ya da verimliliğe işaret eder.
- Diğer marjlarla birlikte okunur. Brüt marj yüksek, net marj düşükse kâr faaliyet giderlerinde ya da finansman tarafında eriyordur.
Dikkat
- Şirketler aynı gideri kimi zaman satışların maliyetine, kimi zaman faaliyet giderlerine yazar; iki şirketin brüt marjı bu yüzden tam karşılaştırılamayabilir.
- Mevsimsel işlerde çeyrek marjları dalgalanır; tek bir çeyrek yerine yıllık ya da son 12 aylık marja bakılır.
- Hem ticari hem finans faaliyeti olan holdinglerde brüt kâr iki işin toplamıdır; marj tek bir işin kârlılığını göstermez.
Finemar'da bu sayı
Gelir tablosunun toplam brüt kâr satırı hasılata bölünür. Güncel değer son 12 ayın brüt kârı ile son 12 ayın hasılatından hesaplanır; BIST Hisseler tablosunda Brüt Marj(%) sütununda, Özet Analiz’in Marj Yapısı kartında sektör ortancasıyla birlikte gösterilir. Son 12 ayın hasılatı toplam varlıkların yüzde 0,5’inden azsa (holding, yatırım ortaklığı gibi) ya da marj yüzde 1.000’in üstünde veya eksi yüzde 1.000’in altındaysa değer anlamsız sayılır ve boş bırakılır. Rasyo Analizi’nin oran tablosunda her dönemin birikimli marjı ve ayrıca tek çeyreğin marjı yer alır. Kârlılık Skoru’nda son dört dönemin ortalama marjı önceki dört dönemin ortalamasıyla kıyaslanır: 3 yüzde puanlık düşüş sıfır, 5 yüzde puanlık artış tam puan alır. Bankalarda, sigorta şirketlerinde ve diğer finans kurumlarında brüt marj hesaplanmaz.
Derinlemesine
Çeyreklik marj
Gelir tablosu yıl içinde birikimli raporlanır: ikinci çeyrek bilançosu ilk altı ayın toplamını verir. Tek bir çeyreğin marjını bulmak için bu dönemin birikimli tutarından bir önceki dönemin birikimli tutarı çıkarılır; hem brüt kâr hem hasılat için aynı işlem yapılır. Çeyreklik marj dönüm noktalarını daha erken gösterir ama mevsimsellik yüzünden daha oynaktır.
Enflasyon ve stok etkisi
Fiyatların hızla arttığı dönemlerde eski ve ucuz maliyetle alınmış stok yeni fiyattan satılır; satışların maliyeti düşük kalır ve marj geçici olarak yükselir. Enflasyon muhasebesi bu etkiyi kısmen giderir, ancak düzeltme öncesi ve sonrası yıllar arasındaki kıyas temkinle yapılır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.