Wiki›Oranlar ve Değerleme
Aktif Kârlılığı
Aktif kârlılığı (ROA), şirketin son 12 ayda elde ettiği net kârın toplam varlıklarına oranıdır. Sahip olunan her 100 liralık varlığın yılda kaç lira kâr ürettiğini gösterir; özkaynak kârlılığıyla birlikte okunduğunda borcun kârlılığa etkisi ayrışır.
İki fırın aynı yıl 100 bin TL kâr etmiş olsun. Biri bunu 500 bin TL’lik dükkân ve makineyle, öteki 2 milyon TL’lik bir tesisle başarmışsa ilki elindeki varlıkları çok daha verimli kullanıyordur. Aktif kârlılığı bu verimi ölçer: şirketin sahip olduğu her 100 liralık varlık bir yılda kaç lira kâr üretti?
Nasıl hesaplanır
Sonuç yüzde olarak okunur. Payda, özkaynakla mı borçla mı finanse edildiğine bakmadan şirketin bütün varlıklarını kapsar. Pay bir yıllık kâr olduğu için yıl içindeki bilançolarda kâr son 12 aya tamamlanır.
Örnek
Aynı kârı farklı büyüklükte varlıkla üreten iki şirket:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Son 12 ayın net kârı | 100 Mn TL | 100 Mn TL |
| Toplam varlıklar | 2.000 Mn TL | 500 Mn TL |
| Aktif kârlılığı | yüzde 5 | yüzde 20 |
A fabrika, makine ve stokla çalışan bir sanayi şirketi, B az varlıkla çalışan bir yazılım şirketi olabilir. B her 100 liralık varlıktan dört kat fazla kâr çıkarır. Bu fark yönetimin başarısından çok işin doğasından gelebilir; aktif kârlılığı bu yüzden en anlamlı biçimde aynı sektördeki şirketler arasında kıyaslanır.
Nasıl yorumlanır
- Varlık verimliliğini ölçer. Yüksek oran, şirketin varlık tabanından çok kâr çıkardığını gösterir.
- Özkaynak kârlılığıyla birlikte okunur. İki oran arasındaki açıklık borç kullanımından gelir: aktif kârlılığı düşük, özkaynak kârlılığı yüksek bir şirket kârlılığını büyük ölçüde kaldıraca borçludur.
- Sektörler arası kıyas yanıltır. Enerji, sanayi ve ulaştırma gibi yatırım yoğun sektörlerde olağan düzey, az varlıkla çalışan hizmet şirketlerinden düşüktür.
- Bankalarda düzey düşüktür. Bankalar varlıklarının büyük kısmını mevduat ve borçla finanse eder; yüzde birkaçlık aktif kârlılığı bu sektörde olağandır.
Dikkat
- Yıl içinde büyük bir satın alma yapan şirkette varlıklar bir anda artar, satın alınan işin kârı ise son 12 aya henüz tam yansımamıştır; oran geçici olarak düşer.
- Büyük ölçüde amorti edilmiş eski varlıklarla çalışan şirketin varlıkları düşük değerde göründüğü için oran yüksek çıkabilir.
- Sigorta şirketlerinde ve aracı kurumlarda müşteriler adına tutulan varlıklar ve alacaklar aktifi büyütür; oran bu şirketlerin kârlılığını olduğundan düşük gösterir.
Finemar'da bu sayı
Son 12 ayın ana ortaklığa düşen net kârı, son bilançodaki toplam varlıklara bölünür; payda dönem sonundaki değerdir, ortalama alınmaz. Toplam varlıklar sıfır ya da eksiyse oran hesaplanmaz. Güncel değer BIST Hisseler tablosunda ROA(%) sütunu olarak yer alır; Özet Analiz’de özkaynak kârlılığının yanında verilir ve ikisi arasındaki fark borç kullanımının kârlılığa katkısı olarak okunur. Rasyo Analizi’nin oran tablosunda her dönem için o döneme kadarki son 12 ayın kârıyla ayrıca hesaplanır. Bankalarda yüzde 100’ü aşan ya da eksi yüzde 100’ün altında kalan sonuç gösterilmez; bankaların Kârlılık Skoru’nda yüzde 0,8 ve altı sıfır puan, yüzde 2,5 ve üstü tam puan alır. Sigorta, aracı kurum ve faktoring şirketlerinin skorunda bu ölçütün yerini özkaynak kârlılığı alır.
Derinlemesine
Özkaynak kârlılığıyla bağı
Aktif kârlılığı, kaldıraçla çarpıldığında özkaynak kârlılığını verir:
Toplam varlıkları özkaynağının dört katı olan şirkette yüzde 5’lik aktif kârlılığı, yüzde 20’lik özkaynak kârlılığına dönüşür. Kaldıraç kârı büyüttüğü gibi zararı da aynı oranda büyütür.
Faiz düzeltmeli hesap
Net kâr faiz giderinden sonra kalan kârdır; borçlu şirketin aktif kârlılığı bu yüzden faiz yükü kadar düşük görünür. Varlıkların kârlılığını finansmandan tam ayırmak isteyen analizlerde paya vergi etkisinden arındırılmış faiz gideri geri eklenir ya da net kâr yerine faiz ve vergi öncesi kâr kullanılır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.