Wiki›Oranlar ve Değerleme
Cari Oran
Cari oran, dönen varlıkların kısa vadeli yükümlülüklere oranıdır. Bir yıl içinde nakde dönmesi beklenen varlıkların, aynı süre içinde ödenecek borçları kaç kez karşıladığını gösterir; şirketin kısa vadeli ödeme gücünün ilk ölçüsüdür.
Önümüzdeki yıl 100 bin TL’lik ödemesi olan bir esnafın kasası, alacakları ve rafındaki malı toplam 150 bin TL ediyorsa ödemelerini karşılayacak kaynağı vardır. Cari oran bu ilişkiyi şirket için ölçer: bir yıl içinde nakde dönecek varlıklar, bir yıl içinde ödenecek borçları kaç kez karşılıyor?
Nasıl hesaplanır
Dönen varlıklar; nakit, alacaklar ve stoklar gibi bir yıl içinde nakde dönmesi beklenen varlıklardır. Kısa vadeli yükümlülükler ise bir yıl içinde ödenecek borçlardır: kredilerin kısa vadeli kısmı, ticari borçlar, vergi ve diğer borçlar. Sonuç kat olarak okunur; iki kalem de bilançodan alındığı için son bilanço gününün durumunu gösterir.
Örnek
Cari oranı aynı, dönen varlıkları farklı iki şirket:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Nakit | 300 Mn TL | 50 Mn TL |
| Ticari alacaklar | 200 Mn TL | 150 Mn TL |
| Stoklar | 100 Mn TL | 400 Mn TL |
| Kısa vadeli yükümlülükler | 400 Mn TL | 400 Mn TL |
| Cari oran | 1,5 | 1,5 |
| Stoklar hariç oran | 1,25 | 0,5 |
İki şirketin cari oranı aynıdır, ama B’nin dönen varlıklarının üçte ikisi stoktur. Stok satılmadan nakde dönmez; B’nin kısa vadeli borcunu ödemesi satışların sürmesine bağlıdır. Stokların düşüldüğü oran bu farkı ortaya çıkarır.
Nasıl yorumlanır
- 1’in üstü, bir yıl içinde nakde dönecek varlıkların aynı sürede ödenecek borçlardan fazla olduğunu gösterir.
- 1’in altı, kısa vadeli borçların dönen varlıkları aştığını gösterir; şirket ödemeleri için faaliyet nakdine, yeni borca ya da varlık satışına ihtiyaç duyabilir.
- Çok yüksek oran her zaman iyi değildir. Atıl duran nakit ya da şişmiş stok ve alacak da oranı yükseltir.
- Olağan düzey sektöre göre değişir. Peşin satış yapıp tedarikçisine vadeli ödeyen perakendeciler düşük cari oranla rahatça çalışabilir.
Dikkat
- Cari oran varlıkların kalitesine bakmaz: satılamayan stok ve tahsil edilemeyen alacak da dönen varlık sayılır.
- Bilanço gününün fotoğrafıdır; dönem sonunda borç ödenerek ya da yeni kredi çekilerek oran değiştirilebilir.
- Bankaların bilançosu dönen ve kısa vadeli ayrımıyla düzenlenmez; bankaların likiditesi başka oranlarla ölçülür.
Finemar'da bu sayı
Son bilançodaki dönen varlıklar toplamı, kısa vadeli yükümlülükler toplamına bölünür; bilanço kalemleri olduğu için son 12 ay dönüşümü yapılmaz. Güncel değer BIST Hisseler tablosunun Cari Oran sütununda ve Özet Analiz’in Borçluluk ve Likidite kartında yer alır; kart, oran 1’in altındaysa kısa vadeli yükümlülüklerin dönen varlıkları aştığını yazar. Rasyo Analizi’nde dönem dönem verilir; yanında stokların düşüldüğü Likidite Oranı (Asit-Test) ve nakit ile finansal yatırımları sayan Nakit Oranı bulunur. Kapsamlı Rapor’un Finansal Sağlık bölümünde eşik, şirketin sektöründeki cari oranların ortancasıdır, ortanca bulunamazsa 1 alınır: 20 puanlık likidite ölçütünde eşiğe ulaşan cari oran 10, eşiğin yüzde 70’ine ulaşan 5 puan alır; stoklar düşülmüş oran en az 0,8 ise 6, nakdin kısa vadeli yükümlülüklere oranı en az 0,2 ise 4 puan eklenir. Bankalarda, sigorta ve faktoring şirketlerinde cari oran hesaplanmaz; aracı kurumların oran tablosunda yer alır.
Derinlemesine
Asit-test ve nakit oranı
Cari oranın iki sıkı biçimi likiditeyi katman katman gösterir:
Asit-test stokları düşer, çünkü stok satılmadan nakde dönmez. Nakit oranı yalnız hemen kullanılabilecek kaynakları sayar. Cari oranı yüksek ama asit-test oranı düşük şirketin likiditesi stokların satılmasına bağlıdır.
Net işletme sermayesi
Dönen varlıklarla kısa vadeli yükümlülüklerin farkına net işletme sermayesi denir. Cari oran bu ilişkiyi oran olarak, net işletme sermayesi tutar olarak verir. Büyüyen şirkette stok ve alacaklar da büyüdüğü için işletme sermayesi ihtiyacı artar ve bu ihtiyaç nakit akışından karşılanır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.