Wiki›Finansal Tablolar
İşletme Sermayesi
İşletme sermayesi, şirketin günlük işini döndürmek için alacakta ve stokta tuttuğu paranın tedarikçi borçlarıyla karşılanmayan kısmıdır. Büyümenin ne kadar nakit gerektirdiğini ve kârın neden her zaman kasaya yansımadığını açıklar.
Bir toptancı malı peşin alıp müşterisine üç ay vadeyle satıyorsa, satış büyüdükçe depoda ve müşteride bekleyen parası da büyür. Kâr etse bile bu parayı bir yerden bulmak zorundadır. İşletme sermayesi, işin dönmesi için içeride bağlı kalan bu paradır.
Tablodaki yeri
İşletme sermayesi bilançonun dönen varlıklar ve kısa vadeli yükümlülükler kalemlerinden kurulur. En çok kullanılan ticari tanım üç kalemle hesaplanır. Tutarlar milyon TL:
Nakit akış tablosunda ise bu tutarın dönem içindeki değişimi, işletme faaliyetleri bölümünde “işletme sermayesindeki değişim” satırı olarak yer alır: artış nakdi azaltır, azalış nakdi artırır.
Nasıl hesaplanır
Net tanım nakdi ve kısa vadeli finansal borcu da içerir, ödeme gücünü ölçer. Ticari tanım yalnız işin kendisinin bağladığı parayı ölçer. Nakit döngüsü aynı bağlanmayı gün olarak verir.
Örnek
Hasılatı aynı, ödeme koşulları farklı iki şirket:
| Şirket A | Şirket B | |
|---|---|---|
| Yıllık hasılat | 1.000 Mn TL | 1.000 Mn TL |
| Ticari işletme sermayesi | 300 Mn TL | −50 Mn TL |
| Hasılata oranı | yüzde 30 | yüzde −5 |
| Satış yüzde 20 artınca gereken ek nakit | 60 Mn TL | −10 Mn TL |
A vadeli satan ve stok tutan bir sanayi şirketine benzer: satışını yüzde 20 büyütmek için alacak ve stoğa 60 milyon TL daha bağlaması gerekir, kâr ettiği yıl bile nakit sıkıntısı yaşayabilir. B peşin satıp tedarikçisine vadeli ödeyen bir market zincirine benzer: büyüdükçe tedarikçinin parası kasasında birikir ve 10 milyon TL nakit açığa çıkar.
Neden önemli
- Büyümenin nakit maliyetini gösterir. İşletme sermayesi hasılatla birlikte büyür; bu artış ya kârdan ya borçtan finanse edilir.
- Kâr ile nakit arasındaki farkı açıklar. Alacak ve stok artışı, kârın bir kısmının kasaya girmediği anlamına gelir.
- Kısa vadeli ödeme gücünü ölçer. Net işletme sermayesinin eksiye düşmesi, kısa vadeli borçların dönen varlıklarla karşılanamadığını gösterebilir.
Dikkat
- Eksi işletme sermayesi her zaman zayıflık değildir; perakendede tedarikçinin şirketi finanse ettiğini gösterir. Sanayi şirketinde ise ödeme güçlüğüne işaret edebilir.
- Bilanço tek bir günün tutarıdır. Yıl sonunda stoğunu azaltan ya da alacağını tahsil eden şirketin işletme sermayesi o gün olduğundan düşük görünür.
- Yüksek enflasyonda satışlar yalnız fiyat artışıyla bile büyür; işletme sermayesi de büyür ve reel büyüme olmadan nakit tüketir.
- Bankalarda ve sigorta şirketlerinde işletme sermayesi kavramı kullanılmaz.
Finemar'da bu sayı
Finansallar sekmesinin Nakit Akış tablosunda İşletme Sermayesinde Değişikler Öncesi Faaliyet Karı (+) ile İşletme Sermayesindeki Değişiklikler satırları her dönem için görülür. Bileşenleri ise Bilanço tablosundaki Ticari Alacaklar, Stoklar ve Ticari Borçlar satırlarıdır.
Rasyo Analizi’nin oran tablosundaki DEVİR HIZLARI ve NAKİT DÖNGÜSÜ (GÜN) grupları işletme sermayesinin dönüş hızını ölçer: Alacak Tahsil Süresi, Stokta Kalma Süresi ve Tedarikçiye Ödeme Süresi 365 günün ilgili devir hızına bölünmesiyle, Nakit Döngüsü ilk ikisinin toplamından üçüncüsü düşülerek bulunur. Devir hızında pay son 12 ayın hasılatı ya da satışların maliyeti, payda kalemin son bilançodaki ve bir yıl önceki tutarının ortalamasıdır. Özet Analiz’in Temel panelindeki Nakit Döngüsü kartı sıfır ve altını “Tedarikçi finanse ediyor”, 60 güne kadarını “Hızlı döngü”, 150 güne kadarını “Normal döngü”, üstünü “Yavaş döngü” olarak etiketler. Bankalarda ve diğer finans kurumlarında bu ölçüler hesaplanmaz.
Derinlemesine
Eksi işletme sermayesi
Müşteriden parayı malın tedarikçiye ödenmesinden önce tahsil eden şirket, büyümesini tedarikçisinin vadesiyle finanse eder. Market zincirleri ve bazı hizmet şirketleri bu modelle çalışır. Bu yapı satışlar büyüdükçe güçlenir; satışlar küçülürse tersine döner ve şirket tedarikçiye ödemeyi kendi nakdinden yapmak zorunda kalır.
Enflasyonda işletme sermayesi
Enflasyon yüksekken stok ve alacak her dönem daha yüksek fiyatla yenilenir. Satış miktarı değişmese bile işletme sermayesine bağlanan para artar ve bu artış nakit akış tablosunda işletme nakdini düşürür. Enflasyon muhasebesi bu etkiyi kâra da yansıtır: parasal kalemlerden doğan kayıp ve kazanç ayrı bir satırda gösterilir.
Mevsimsellik
Tarım, enerji ve tekstil gibi sektörlerde stok ve alacak yılın belirli aylarında birikir, sonra çözülür. Böyle şirketlerde işletme sermayesi çeyrekten çeyreğe sert oynar; anlamlı kıyas bir önceki yılın aynı çeyreğiyle yapılır.
Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.